NamDinh.Org

Phật Hoàng Trần Nhân Tông còn sống mãi trong lòng dân

Nhân ngày giỗ Tổ họ Trần - Thái Thượng Hoàng - Thái tổ Trần Thừa (18 tháng giêng)



I. THÂN THẾ
Trần Nhân Tông tên thật là Trần Khâm - Sinh ngày 11-11 năm Mậu Ngọ (1258) là con trưởng của Đức Vua Trần Thánh Tông và Nguyên Thánh Hoàng Thái Hậu. Khi mới sinh toàn thân màu da như vàng ròng - sáng chói. Vua cha đặt tên là Phật Kim. Đại Việt Sử Ký Toàn Thư đã ghi: "Được tinh anh của Thánh Nhân, đạo mạo thuần tuý, nhan sắc như vàng ròng, thể chất hoàn toàn, thần khí tươi sáng... Vai bên tả có một nốt ruồi đen, các nhà tướng số cho rằng: ngày sau sẽ gánh vác việc lớn.
Từ nhỏ Trần Nhân Tông đã sùng kính Đạo Phật - Năm 16 tuổi (1274) được Vua Thánh Tông phong làm Hoàng Thái tử. Ngài không chịu, muốn nhường cho em, nhưng vua cha không chấp nhận. Cũng trong năm này Nhân Tông đã kết duyên cùng với trưởng nữ là Quyên Thánh công chúa (con Hưng Đạo Vương) Duyên cầm sắt tuy hài hoà nhưng lòng Thái tử hình như muốn thoát tục. Một đêm vào giờ Tý, ngài đã vượt thành ra đi, định lên Yên Tử sơn tìm Đạo, khi đến chùa Đông Cứu thì trời hửng sáng, thân thể mệt mỏi, Nhân Tông vào nghỉ trong tháp của Chùa. Vị sư thấy người thanh niên tướng mạo khác thường, tỏ lòng ái mộ bèn dọn cơm thiết đãi. Hôm sau, Thái hậu thuật lại ý định xuất gia của đông cung Thái tử. Vua Thánh Tông sai quần thần tìm kiếm, khi phát hiện thấy ở chùa Đông Cứu; quần thần mời Thái tử về cung và sau đó ngài lên ngôi.
II. SỰ NGHIỆP
Năm 20 tuổi (1278) - Nhân Tông lên ngôi lấy hiệu là Thiệu Bảo (ngày 22-10 năm Mậu Dần). Khi lên ngôi, dù có của cải quyền hành Vua vẫn giữ mình thanh tịnh. Thường đêm ngài nghỉ ở Chùa Tư Phúc. Một hôm nằm nghỉ trong chùa Vua mộng thấy từ rốn mình mọc lên một hoa sen lớn như bánh xe, trên có Đức Phật vàng. Bên cạnh có người chỉ vào vua hỏi "Biết Đức Phật này chăng"? đó là Đức Biến Chiếu Thế Tôn. Sau khi tỉnh mộng ngài bèn thuật lại cho Vua cha nghe. Thánh Tông cho là chuyện lạ thường. Từ đó Vua chay tịnh, long nhan hơi gầy. Thượng Hoàng trông thấy bèn hỏi lý do. Nhân Tông thưa rõ ý định xuất trần. Thượng Hoàng khóc nói: "cha nay đã già, chỉ trông cậy vào con, nếu con mà như thế thì sự nghiệp của tổ tông sẽ như thế nào?" Cả hai cha con đều rưng rưng nước mắt.
Từ đó Vua hết lòng chăm lo việc trị nước an dân chỉ đạo các vương hầu và toàn dân thực hiện "Phú quốc cường binh sách" của Trần Hưng Đạo thực hiện đối sách ngoại giao rất khôn khéo với nhà Nguyên. Khước từ mọi yêu sách láo xược của họ, tống giam cả sứ giả, tổ chức hội nghị Bình Than năm 1282 và hội nghị Diên Hồng năm 1284. Cương quyết chống Nguyên - Mông, mặc dù lúc ấy họ đã diệt nhà Nam Tống thống trị toàn bộ Trung Quốc.
Với cương vị là người lãnh đạo tối cao của nhà nước, đồng thời còn là tướng trực tiếp chỉ huy các trận đánh, người đã 2 lần đánh bại quân siêu cường 5 châu 4 biển, lập nên lịch sử hào hùng chói lọi nhất của dân tộc, làm rạng rỡ cả non sông nước Việt, làm rạng danh các tướng lĩnh như Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư, Phạm Ngũ Lão... Sau chiến tranh Ngài có chính sách khuyến khích sản xuất, khoan thư sức dân miễn thuế khoá, lao dịch cho dân, có sách lược rất khôn ngoan để duy trì hoà bình với quan điểm cự Bắc hoà Nam, phù hợp với thời thế và lòng người, nên thời Trùng Hưng là thời kỳ dân giàu nước mạnh, nước Đại Việt trở thành nước hùng mạnh nhất Đông Nam Á, các sử gia trong và ngoài nước đã nhận định về cuộc chiến thắng của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của vua Trần Nhân Tông như sau:
- Nhà vua anh minh.
- Tướng tá tài giỏi
- Quân dân một lòng, cả nước ra sức
- Phát huy truyền thống yêu nước của dân tộc.
III. XUẤT GIA
Nhà vua đã kế thừa được sự nghiệp của các bậc tiền nhân và nhận rõ chỉ có trí tuệ Phật mới đưa đất nước và con người lên đỉnh cao của hạnh phúc, mới đem đến sự sống an lành cho dân tộc. Nhà vua thấy rõ chỉ có Ánh Đạo Vàng mới xoá bỏ bất công và thù hận. Vì thế, năm Quý Tỵ (1293) Trần Nhân Tông truyền ngôi cho con là Trần Anh Tông và lên làm Thái Thượng Hoàng.
Đến năm 1295, Ngài đến Chùa Vũ Lâm, huyện Yên Khánh (nay là huyện Hoa Lư - Ninh Bình) tập sự xuất gia. Quốc sư Huệ Tuệ làm lễ xuất gia cho ngài. Cảnh sống đạo của ngài được thể hiện qua bài thơ Trăng:
Đèn chong chênh chếch bóng sách đầy giường,
Đêm vắng song thu lác đác sương
Thức dậy tiếng chày đâu chẳng biết
Trên cành hoa quế nguyệt
lồng gương.
Đến tháng 10 năm Kỷ Hợi, niên hiệu Hưng Long thứ 7 (1299 ngài 41 tuổi) Nhân Tông vào núi Yên Tử, chính thức tu hành Đầu Đà. Ngài lấy hiệu Hương Văn Đại Đầu Đà. Với sự sống an vui - tự tại, Ngài chuyển pháp luân trang trải Ánh Đạo Vàng trên khắp quê hương nước Việt. Ngài thu nhận Đông Kiên Cương làm đệ tử, sau này được đặt hiệu là Pháp Loa nhị tổ. Pháp Loa nhị tổ truyền cho Huyền Quang, về sau được giới phật tử tôn xưng Trúc Lâm Tam Tổ.
IV. THỊ TỊCH
Ngày mồng một tháng giêng năm Mậu Thân (1308-51 tuổi) Hương Văn Đầu Đà uỷ thác cho Pháp Loa kiết hạ chùa Báo Ân. Từ đó Ngài đi khắp núi non. Đến ngày 21-10, bầu trời ảm đạm, gió rít thê lương tuyết phủ đầy cỏ Ngài bảo đồ chúng: "Thời tiết đã đến, có lẽ ta sắp ra đi".
Đêm 1-11 sao trời lại tỏ. Hương Vân hỏi: "Bây giờ là giờ gì"
Thị giả Bảo Sát thưa: Giờ Tý
Hương Vân đưa tay ra hiệu mở cửa sổ, Ngài nhìn trăng và nói "Giờ này ta đi"
Bảo Sát hỏi tôn Đức đi đâu?
Hương Vân bảo:
Tất cả pháp chẳng sanh
Tất cả pháp chẳng diệt
Nếu hiểu được như thế
Chư Phật thường hiện tiền
Đâu có gì đi lại
Hỏi:
Nếu như không diệt thì sao?
Ngài bảo:
Thôi - Chớ nói mê.
Nói xong ngài nằm theo thế sư tử rồi an nhiên thị tịch, thọ 51 tuổi. Niên hiệu Long Hưng thứ 16, năm 1308, được tin Điều Ngự viên tịch, Anh Tông cùng đình thần đi thuyền lên Ngoạ Vân sơn hành lễ rồi nghinh đón cốt và xá lợi xuống thuyền rước về kinh đô. Khắp nước để tang trong 15 ngày toàn dân đều cầu nguyện.
Khi tang lễ xong Anh Tông dâng tôn hiệu cho ngài: "Đại Thánh Trần triều Trúc Lâm Đầu Đà Tịnh Tuệ Giác Hoàng Điều Ngự Phật Tổ".
Ngọc cốt tôn trí tại lăng Quí Đức phủ Hưng Long. Xá lợi chia làm hai phần: một phần đựng vào tháp bảo một phần đựng vào bảo tháp chùa Vân Yên núi Yên Tử. Vua đúc tượng Điều Ngự Giác Hoàng bằng vàng, một thờ chùa Báo Ân siêu loại, một thờ ở chùa Vân Yên...

(còn nữa)

Nhân dân Việt Nam đều biết vua Trần Nhân Tông là một vị Minh Vương, một vị Thánh Vương và là người ứng dụng lời Phật dạy trong mọi hoàn cảnh. Ngài đã sống phù hợp chánh pháp của Phật từ lúc là Thái Tử đến khi tịch diệt, theo các kinh Phật từ kinh A - Hàm đến kinh Đại Thừa, một số nội dung trong Đại Việt sử ký toàn thư. Thánh Đăng Lục và những hành trang của ngài để thấy rằng Phật Pháp bất ly thế gian, Phật Pháp góp phần xây dựng phát triển, một quốc gia hoà bình, an ninh, thịnh vượng, đoàn kết trong nhân dân, trong triều đình và giữa triều đình với nhân dân. Trần Nhân Tông đã dùng bản lĩnh Việt Nam để ứng dụng, hoàn chỉnh giáo lý Đức Phật hoàn thành sứ mệnh của mình đối với nhân dân, với tổ tông, với triều đình, với đất nước và các nước lân lang. Điều này vẫn có giá trị đến ngày nay và mai sau.
Trong kinh, Phật dạy bảy điều làm cho một xã hội cường thịnh là:
Một là hoà hợp trong dân chúng.
Hai là dân chúng đoàn kết
Ba là pháp luật nghiêm minh và có truyền thống dân tộc
Bốn là dân chúng biết kính trọng đạo đức, biết kính trọng người lớn tuổi
Năm là xã hội an ninh, không có các hiện tượng hà hiếp, bắt cóc, cưỡng ép các thiếu nữ, phụ nữ.
Sáu là có tín ngưỡng và tôn trọng truyền thống tín ngưỡng.
Bảy là kính trọng và ủng hộ chư tăng (Kinh Tăng Chi Bộ)
Và Phật cũng dạy mười nhiệm vụ của nhà vua là:
Thứ nhất, là sự rộng rãi bố thí, bác ái. Người cai trị không có một sự thèm khát và bám víu nào đối với tài sản, tiền của, mà phải bố thí cho dân được ấm no.
Thứ hai, là giữ một đạo đức tốt đẹp, không sát hại, lừa bịp, và bóc lột kẻ khác, không tà dâm, nói lời sai quấy và rượu chè bê tha. Tóm lại phải giữ gìn tối thiểu năm giới luật phổ biến.
Thứ ba, là hy sinh tất cả vì hạnh phúc của dân. Vua phải sẵn sàng từ bỏ tiện nghi cá nhân, tên tuổi danh vọng và ngay cả sự sống của mình vì lợi ích của dân.
Thứ tư là trực hạnh. Phải xa lìa sợ hãi và thiên vị khi thi hành nhiệm vụ, phải thành thật trong ý định và không lừa bịp quần chúng.
Thứ năm là khổ hạnh. Vua phải sống một đời sống giản dị, không xa hoa, phải biết tự kiềm chế bản thân mình.
Thứ sáu là nhu hoà. Vua phải có tính tình hoà nhã.
Thứ bảy là không thù hận, ác độc. Vua không có tư thù với bất cứ ai.
Thứ tám là bất hại. Không hãm hại ai, đề cao hoà bình, ngăn chặn chiến tranh.
Thứ chín là nhẫn nhục. Vua có thể chịu đựng những khó khăn, khổ nhọc và những sự nhục mạ mà không mất bình tĩnh.
Thứ mười là không đối lập, không ngăn cản, nghĩa là không được đi ngược lại với ý chí của toàn dân, không được cản bất cứ biện pháp nào đưa đến sự lợi lộc cho toàn dân. Vua phải cai trị thuận với ý chí của dân.
Chúng ta thấy những điều Phật chỉ ra ở trên thật ra là cao đẹp, nhưng có thể nói, trên thế gian này có hai bậc Đại Bồ Tát đã thực hiện gần như trọn vẹn lời dạy của Đức Phật. Đó là vua A - Dục ở Ấn Độ, một vị vua đã ủng hộ đạo Phật rất mạnh mẽ. Ngài trị vì nước Ấn Độ trước công nguyên khoảng 300 năm. Đặc biệt ngài khuyên mọi người nên tu tại nhà hơn là xuất gia và ngài cũng rất quý trọng các tu sĩ xuất gia. Ngài dự đoán được chiến tranh sẽ tàn phá đất nước, kinh sách Phật sẽ bị đốt, nên ngài đã cử người đi truyền đạo Phật ra các quốc gia khác và gửi kinh sách Srilanka, hiện vẫn còn tại viện bảo tàng Srilanka.
Người thứ hai là vua Trần Nhân Tông của nước Đại Việt cách nay hơn 700 năm. Nước Đại Việt thời bấy giờ là quốc đô Phật. Từ vương tôn công tử đến thứ dân hầu hết là Phật tử, nơi nào có dân là nơi ấy có chùa, đi chùa học kinh là một trong những tư cách đạo đức của người Việt thời bấy giờ. Chúng ta thấy được điều đó qua sử sách và di sản văn hoá lưu truyền đến ngày nay.
Nhân dân ta rất tự hào có Phật Hoàng Trần Nhân Tông, một con người làm nên sự kiện lịch sử vĩ đại của dân tộc, một đạo giáo cao siêu giản dị và thuần mỹ, gắn đạo với đời phù hợp với lòng người. Ngài thực là một con người toàn diện toàn mỹ, Ngài là Phật Hoàng còn sống mãi với lòng dân và non sông nước Việt - mãi mãi để chúng ta thờ phụng tôn vinh.
Trong hội thảo khoa học về Trần Nhân Tông và di sản văn hoá Yên Tử tổ chức tại Uông Bí - Quảng Ninh, tháng 6 năm 2001 với nhiều tham luận của các nhà khoa học, nhà văn, các Hoà thượng, Thượng toạ đã làm sáng tỏ về công tích của Phật Hoàng trên nhiều mặt.
Ngài là một vị vua anh minh.
Ngài là một giáo chủ đệ nhất của Thiền phái Trúc Lâm.
Ngài là một vị tướng kiệt xuất một nhà chiến lược quân sự kỳ tài.
Ngài là một nhà văn hoá lớn tiêu biểu cho trí tuệ đạo đức Việt Nam.
Ngài là một thi sĩ trác việt.
GS Trần Văn Giàu trong lần đàm đạo với số nhà văn: Giáo sư nói... Có lẽ tôi đọc khá nhiều về sử các nước trên thế giới nhưng chưa tìm thấy lịch sử nước nào có một người đặc biệt như Trần Nhân Tông ở Việt Nam... một đất nước sản sinh ra một con người có một không hai trên thế giới, thử hỏi đất nước và dân tộc ấy có đặc biệt hay không.
Để nhớ ơn Ngài trong lễ kỷ niệm này, chúng ta hứa noi theo tư tưởng đạo đức phẩm giá của Ngài mà cụ thể là: Phải trung với nước, phải hiếu thảo với ông bà, cha mẹ, vô ngã vị tha, làm điều thiện, tránh điều ác, mỗi người phải có chữ "Tâm" trong sáng, lành mạnh, góp phần làm cho dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh, gia đình hạnh phúc./.

(Nguồn Báo Nam Định)