NamDinh.Org

Làng nghề đúc đồng Tống Xá

Làng nghề đúc đồng Tống Xá thuộc huyện Ý Yên, có nhiều sản phẩm nổi tiếng từ lâu đời.

Trước kia một số thợ trong làng đã từng đúc các đồ tế tự cho các đình chùa. Sau đó, sản phẩm chủ yếu của thợ thủ công trong những năm sau ngày tiếp quản miền Bắc và thời kỳ hợp tác hoá nông nghiệp là đúc các loại lưỡi cày, cuốc, cuốc chim và được bán ở nhiều nơi.

Trong vài chục năm qua, sản phẩm chủ yếu của các lò đúc ở địa phương là các loại hàng gia dụng như xoong, nồi, mâm, thau và có sản xuất cả chân vịt, mỏ neo tàu, chi tiết phụ tùng các loại máy,…

Hiện nay làng nghề đúc Tống Xá có 10 lò thép và hàng chục cơ sở đúc thủ công khác. Một số doanh nghiệp tư nhân đã được thành lập với cơ sở sản xuất khá tiên tiến như công ty đúc Ánh Hồng, Công ty trách nhiệm hữu hạn đúc Tống Xá.

Làng cơ khí Xuân Tiến

Cả xã Xuân Tiến, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định có tới 85% hộ dân có ngành nghề cơ khí, dịch vụ. Từ các cơ sở sản xuất vật dụng đơn giản như dao, kéo, đồ dùng bằng đồng… người dân xã đã tạo dựng nên những doanh nghiệp sản xuất ra những máy tuốt lúa, máy trộn bê tông, sà lan, tàu thủy…

Xưởng sản xuất các loại máy tuốt lúa ở Công ty TNHH Thanh Giang.

Cụm công nghiệp ở làng

Từ năm 1997 đến nay, nhiều cơ sở sản xuất nhỏ ở Xuân Tiến đã trở thành công ty cổ phần, công ty TNHH, doanh nghiệp sản xuất cơ khí. Tuy nhiên, diện tích sản xuất chật hẹp, nhiều cơ sở phải sản xuất ngay nhà ở của mình… gây tiếng ồn và ảnh hưởng đến môi trường sống cho xóm làng. “Đứng trước yêu cầu đó, năm 2001, xã đã quyết định dành bước đầu gần 16 ha để thành lập Cụm công nghiệp Xuân Tiến cho hơn 10 doanh nghiệp”, ông Phạm Tuân, Bí thư Đảng ủy xã cho biết. Việc thành lập cụm vừa tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hoạt động tốt hơn vừa khuyến khích cạnh tranh để phát triển, do đó tốc độ tăng trưởng đạt 20 - 30%, giải quyết việc làm cho hàng ngàn lao động địa phương.

Giám đốc Đinh Thanh Giang giới thiệu chiếc máy tuốt lúa liên hoàn.

Đi lên từ sản xuất nhỏ lẻ

Sinh trưởng và gắn bó với nghề cơ khí gia truyền, anh Đinh Thanh Giang đã biến ước mơ của một thanh niên nông thôn thạo nghề thành hiện thực. 17 năm trước anh đã là chủ một cơ sở sản xuất nhỏ, còn giờ là Giám đốc Công ty TNHH Thanh Giang - một trong những công ty sản xuất máy cơ khí lớn ở Xuân Tiến. Thanh Giang đã tự mày mò, sáng chế ra máy tuốt lúa liên hoàn, máy trộn bê tông và máy đùn gạch. Trong đó, sản phẩm máy tuốt lúa liên hoàn của anh đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bằng độc quyền sáng chế và trở thành loại máy tuốt lúa đầu tiên của làng nghề cơ khí Xuân Tiến đến với các thị trường Trung Quốc, Lào, Campuchia…

Hai anh em Lê Hồng Quang và Lê Việt Dũng
tỉ mẩn chạm khắc những chi tiết tinh xảo trên các sản phẩm đúc đồng.

Từ kênh rạch ra biển lớn

Nép mình bên bờ sông Ninh Cơ, cách trung tâm xã Xuân Tiến vài km, khu đóng tàu (trước đây là bãi trồng dâu nuôi tằm) với cả chục doanh nghiệp tư nhân ngày ngày hối hả sửa chữa và đóng mới tàu lớn tàu nhỏ.

Xưởng đóng tàu của Công ty TNHH đóng
mới và sửa chữa tàu
Việt Tiến.

Mở màn cho làng đóng tàu này là Nguyễn Đức Phùng - Giám đốc Công ty TNHH đóng mới và sửa chữa tàu Việt Tiến. Anh là người ở xã bên cạnh nhưng sang Xuân Tiến học nghề cơ khí, và rồi khởi nghiệp đóng tàu nơi đây. Hiện nay anh có hai doanh nghiệp lớn và được mệnh danh là ông “vua tàu” với năng lực đóng tàu mới vài nghìn tấn.

Hai thế hệ thợ cơ khí Xuân Tiến.

Giờ đây, hàng trăm hộ gia đình ở Xuân Tiến dù còn sản xuất nhỏ lẻ hay đã là công ty, doanh nghiệp sản xuất theo phương thức công nghiệp, nhưng tất cả đều sống và phát triển bằng nghề cơ khí truyền thống của làng.

Làng Khuyến học Hành Thiện

“Có tới 80% gia đình ở Hành Thiện có con đỗ Cao đẳng, Đại học”, ông Nguyễn Đăng Hùng, Chủ tịch Hội Khuyến học làng Hành Thiện, tự hào giới thiệu về mảnh đất “địa linh nhân kiệt” này.



Ngôi làng hình cá chép



Hành Thiện với 6000 dân toạ trên mảnh đất có hình hài giống như một con cá chép “Xưa các cụ đào sông quanh làng để chống cướp. Và ngôi làng có hình cá chép vì theo truyền thuyết thì cá chép có thể hoá rồng. Có lẽ ngay từ khi đào sông quanh làng các cụ đã cố ý làm như vậy với mong muốn con cháu trong làng có cơ hội mở mày, mở mặt với thiên hạ”, ông Hùng kể về sự tích hình dáng đặc biệt của ngôi làng như vậy.



Làng Hành Thiện được chia thành 15 xóm (gọi là Dong), mỗi Dong như một lát cắt chạy song song với nhau kéo dài từ “đầu đến đuôi con cá chép”. Ngay cả cái tên Hành Thiện cũng là thông điệp của các cụ xưa với con cháu đời sau về việc sống sao cho tốt, cho đẹp và luôn biết làm việc thiện.



“Ở đây đất ít lắm, làm chẳng đủ ăn, không thể trông vào ruộng, chính vì thế, lớp lớp người con Hành Thiện quyết tâm phấn đấu học tập nên người”, ông Chủ tịch hội Khuyến học làng giải thích. Đó là một trong những nguyên nhân khiến người dân Hành Thiện quyết chí phấn đấu học tập. Có lẽ không có nơi nào ở Định dân số lại đông như ở đây.



Và chính cái sự “đất chật, người đông” lại giúp Hành Thiện có được thành công không nhỏ trong đào tạo nhân tài. Mỗi đứa trẻ sinh ra đều có ý thức vươn lên trong học tập. Chính vì vậy, số người đỗ đạt của Hành Thiện ngày một dài thêm. Con số những người thành đạt mà ông Chủ tịch cung cấp khiến tôi giật mình: 88 vị Giáo sư, Phó giáo sư; 60 Tiến sĩ, trên 800 cử nhân cùng hàng loạt những tướng lĩnh, anh hùng lực lượng vũ trang, anh hùng lao động...



Lịch sử của làng còn ghi nhận, làng đã “sản sinh” ra tới 4 quan thượng thư, 4 quan tổng đốc, 23 quan giúp việc triều đình và gần một trăm người làm tri phủ, tri huyện.



Trong số những người con Hành Thiện, mọi người vẫn truyền nhau câu chuyện về cụ Đặng Xuân Bảng (ông nội cố Tổng bí thư Trường Chinh), người đã đỗ Tam giáp Tiến sĩ đệ nhất danh chỉ bằng cách theo học cha mình.



Theo Giáo sư Vũ Khiêu, cụ Đặng Xuân Bảng đã đỗ tiến sĩ khoa Bính Thìn (1856) dưới thời vua Tự Đức, mà thời đó vua Tự Đức tự mình chấm tiến sĩ chứ không giao cho ai khác. Tự Đức là vị vua nổi tiếng thông hiểu nho học, giỏi thơ văn nên những người đỗ tiến sĩ dưới thời này là một vinh dự rất lớn. Cụ Đặng Xuân Bảng đã được vua Tự Đức ban cho biển đề: “Phụ giáo tử đăng khoa”, nghĩa là cha dạy con mà thành đạt.



Hội khuyến học “cổ” nhất



Có lẽ không ở đâu hội Khuyến học lại có “tiểu sử” lâu như ở đây. Theo ông Chủ tịch hội Khuyến học làng Hành Thiện, phong trào khuyến học ở đây có từ xa xưa nhằm khích lệ tinh thần học tập của lớp trẻ trong làng, đến năm 1994 Hội khuyến học của làng được thành lập, sớm hơn cả Hội khuyến học Việt Nam. Hội Khuyến học của làng được thành lập kèm theo một quĩ thưởng cho những học sinh có thành tích học tập tốt. Quĩ khen thưởng do những người con Hành thiện đã thành đạt lập nên để thúc đẩy truyền thống hiếu học đã có từ ngàn năm nay của làng.



Mặc dù mức thưởng của hội Khuyến học làng không nhiều nhưng là sự động viên, khích lệ tinh thần rất lớn đối với các lớp lớp học sinh trong làng. Hội khuyến học của làng còn tổ chức các buổi lễ trao thưởng rất giản dị nhưng lại cực kỳ “trang trọng: “Những buổi lễ khen thưởng hàng năm dành cho những học sinh giỏi cấp tỉnh, huyện và những học sinh đỗ cao đẳng, đại học hàng năm đều trở thành những ngày hội. Buổi trao thưởng được truyền trực tiếp trên đài truyền thanh xã và được tất cả mọi người quan tâm. Đây chính là sự động viên khích lệ tinh thần không dễ gì có được đối với những lứa học sinh của làng”, ông Chủ tịch kể.



Giáo sư Vũ Khiêu, một trong những người con xuất sắc của làng từng viết về không khí học tập ở Hành Thiện: “Buổi sáng sớm trong vùng ấy đã vang lên tiếng đọc sách của con trai, tiếng đập vải của con gái xen lẫn tiếng sáo diều réo rắt suốt đêm. Con trai cố học giỏi thi đỗ, con gái gìn giữ nết na để phụng dưỡng cha mẹ, để giúp chồng ăn học, để dạy con cái nên người...”.



Nhiều người đặt câu hỏi: Liệu sự thành đạt đến mức khó tin của những người con của mảnh đất này có phải do sự cố gắng học tập của con người hay có do vận may hay duyên kỳ ngộ mà đất trời mang lại . Tôi mang câu hỏi này trao đổi với ông Chủ tịch hội khuyến học, ông cười bảo, chẳng có gì mang lại vinh quang cho con người ngoài sự nỗ lực của chính bản thân họ, trong việc học lại càng như vậy. Chỉ có sự khổ luyện, phấn đấu không ngừng mới đem lại cho Hành Thiện bộ mặt như ngày nay.



Cũng bằng chính sự khổ học, sự phấn đấu của bản thân mỗi người mà đến nay có tới 80% gia đình ở Hành Thiện có con đỗ cao đẳng, đại học. Một con số đáng giật mình.



Và chính ông Chủ tịch Hội khuyến học Hành Thiện với thâm niên 6 năm làm chủ tịch hội cũng từng là hiệu phó trường năng khiếu của huyện, cả hai ông bà đều là giáo viên về hưu và cả ba người con của ông cũng đều đỗ đại học và đều thành đạt.



Nghề... học



Ở Việt , hầu như mỗi ngôi làng đều có một nghề riêng, đặc sản riêng của theo đặc thù của từng vùng quê, vùng đất. Chính vì vậy, nhiều vùng quê có những ngôi làng với những nghề truyền thống nổi tiếng khắp nơi như làng Lụa Vạn phúc (Hà Tây), làng gốm Bát Tràng (Hà Nội)... còn Hành Thiện lại nổi tiếng với nghề... học.



Do ruộng đất ít nên ngay cả số lượng nông dân của làng cũng ít hơn trí thức. Những “dòng họ” học tập được duy trì. Hành thiện nổi tiếng về việc tự học. Những gia đình không có tiền cho con ra ngoài học thì cha dạy con, chú dạy cháu... và từ đó đã hình thành một truyền thống học tập mà không nơi nào có được. Đi học và dạy học là hai nghề phổ biến nhất ở ngôi làng này. Ông Chủ tịch khoe: “Dân Hành Thiện dạy học ở khắp nơi trong nước, đâu cũng có dấu chân người Hành thiện. Không chỉ ở trong nước, mà nhiều người hiện đang giảng dạy tại nhiều nơi ở nước ngoài”.



Khi việc học đang là điều quan tâm hàng đầu hiện nay để “cả nước trở thành một xã hội học tập” thì Hành Thiện chính là tấm gương sáng về sự hiếu học và sự hiếu học nơi đây đã đưa việc học của Hành Thiện trở thành một... nghề.

Làng đóng tàu bên dòng Ninh Cơ

Chúng tôi về làng đóng tàu Quần Liêu (xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa Hưng, Nam Định) bên dòng sông Ninh Cơ một buổi chiều tháng 7 đầy nắng, gió. Hương vị mặn mòi của biển như tràn trong không khí, thấm vào từng thớ đất. Mới đến đầu làng, tiếng đe, búa, máy chạy ầm ầm… của các xưởng đóng tàu làm sôi động một vùng quê.

Lò Gạch bên Sông Ninh Cơ. Ảnh Passion

Gần 20 xưởng đóng tàu trong làng đều do những người "nông dân chính hiệu" đứng ra làm chủ xưởng, tạo công ăn việc làm và thu nhập cao cho người dân trong xã…

Tàu 1.000 tấn cũng đóng được!

Đến trung tâm làng, hỏi thăm các thợ đóng tàu, chúng tôi đã được giới thiệu đến nhà ông Trần Văn Sơn, người có thâm niên hơn 20 năm gắn bó với nghề đóng tàu.

"Tàu có trọng tải 1.000 tấn cũng đóng được!" - đó là lời khẳng định chắc như đinh đóng cột của ông Trần Văn Sơn. Cơ ngơi của gia đình ông Sơn đã khá đầy đủ nhưng ông chủ xưởng đóng tàu vẫn giữ nguyên những nét chất phác của một "nông dân chính hiệu" từ cách nói chuyện thân thiện, màu da rám nắng cho đến bộ quần áo giản dị mà ông đang mặc trên mình.

Chỉ vào con tàu chiều dài ngót nghét 50m, ông Sơn phấn khởi cho biết: "Con tàu xưởng đang đóng có trọng tải đến 600 tấn do một khách hàng ngoại tỉnh đặt đấy". Ông Sơn là một trong hơn chục người theo học nghề đóng tàu tại Hợp tác xã Quyết Thắng, huyện Nghĩa Hưng đầu những năm 80.

Điều đặc biệt là chỉ với vốn liếng về nghề đóng tàu học tại HTX Quyết Thắng cộng với tay nghề, kinh nghiệm lâu năm mà không biết bao nhiêu tàu, thuyền đã được ông Sơn cho hạ thuỷ an toàn.

Tất cả tàu, thuyền sau khi đóng tại xưởng đều được Trung tâm Đăng kiểm của tỉnh Nam Định kiểm tra mới có thể hạ thuỷ và hoạt động. Ông Sơn cười: "Chẳng nhớ là mình đã đóng được bao nhiêu con tàu, con thuyền. Chỉ biết rằng cái nghề đóng tàu đã nuôi sống cả gia đình". Cả hai người con trai của ông Sơn đều tiếp nối nghề đóng tàu truyền thống của cha.

Xưởng của ông Nguyễn Văn Quý tại làng Quần Liêu cũng thu hút đến gần 30 nhân công đều là các thanh niên trong xã Nghĩa Sơn. "Từ khi tôi mở xưởng đến giờ, chưa thấy có một tàu xuất xưởng mà chưa đạt yêu cầu, trung tâm đăng kiểm yêu cầu cấp giấy phép lại".

Các thợ tại xưởng đều được đào tạo cơ bản về nghề đóng tàu từ ông chủ. Trong năm 2007, xưởng ông Quý đã đóng được hai con tàu 500 tấn, những con tàu có trọng tải khoảng hơn 100 tấn đóng được 5, 6 con. Xưởng chia làm 4 tổ. Lúc chúng tôi đến, nhân công trong xưởng của ông Quý đang đóng chiếc tàu trọng tải 200 tấn do một chủ hàng ở Quế Võ, Bắc Ninh đặt.

Rồi xưởng đóng tàu của ông Bùi Đình Pháp, ông Nguyễn Văn Mùi… gần 20 xưởng đóng tàu trong làng đã tạo công ăn việc làm ổn định và thu nhập cao cho nhiều người dân trong xã.

Cần có kế hoạch dài hơi cho làng nghề

Trước năm 1985, ngành công nghiệp đóng tàu Nam Định đã được cả nước biết đến với sản phẩm tàu pha sông biển xi măng lưới thép. Đi đầu trong lĩnh vực này chính là Hợp tác xã tàu thuyền Quyết Thắng. Khi đó, những người thợ lành nghề của cơ sở đóng tàu này có thể đóng được tàu trọng tải 150 tấn, phục vụ các địa bàn trong cả nước.

Sau những năm nền kinh tế mở cửa, các HTX lần lượt giải thể. Tuy nhiên, bằng sự năng động của các chủ đóng tàu, cộng với nhu cầu đóng mới, sửa chữa tàu thuyền ngày càng lớn nên nghề đóng tàu lại có cơ hội hồi sinh và phát triển. Những người thợ có tay nghề cao từng làm trong hợp tác xã trước đây đứng ra mở xưởng, thu hút công nhân vào làm việc, khôi phục lại nghề cũ.

Tuy công nhân mới được đào tạo qua kênh "truyền nghề" nhưng tay nghề cũng không hề thua kém các thợ lành nghề khác. Cho đến nay, làng đóng tàu Quần Liêu, xã Nghĩa Sơn đã có gần 20 hộ mở xưởng đóng tàu. Những xưởng đóng tàu như của gia đình ông Trần Văn Sơn, Nguyễn Văn Mùi, Nguyễn Minh Quý, Bùi Đình Pháp… đã giải quyết được số lao động trong xã lên đến 300-400 người với mức thu nhập từ 1 triệu đến 3 triệu đồng một tháng, cải thiện đời sống cho người dân.

Theo ông Vũ Văn Đăng, Chủ tịch UBND xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa Hưng, Nam Định: Cả huyện Nghĩa Hưng có khoảng hơn 30 xưởng đóng tàu thì trên địa bàn xã có gần hai chục xưởng đóng tàu, tập trung ở làng Quần Liêu nơi có dòng kênh Quần Liêu chảy vắt qua. Hiện nay, mỗi xưởng có từ 20-40 nhân công.

Nghề đóng tàu đang trở thành nghề mang lại công ăn việc làm cho nhiều người trong làng, trong xã. Ông Đăng cũng cho hay, chất lượng sản phẩm từ các cơ sở đóng tàu của làng chính là vũ khí để cạnh tranh với những nơi khác. Chẳng thế mà số lượng khách hàng đến đặt tàu ngày càng tăng lên.

Hiện nay, các xưởng đóng tàu ở làng Quần Liêu đều tính toán đến việc mở rộng quy mô sản xuất. Tuy nhiên, phát triển quy mô xưởng đóng tàu, các chủ xưởng cũng cần quan tâm đến việc nâng cao tay nghề cho những người thợ, đảm bảo độ an toàn trong quá trình lao động… Mặc dù từ khi thành lập các xưởng đóng tàu đến nay, chưa hề có một tai nạn nào xảy ra, nhưng được trực tiếp đi thăm khu vực đóng tàu của gia đình ông Sơn, ông Quý chúng tôi mới thấy hết được sự nguy hiểm của nghề đóng tàu.

Hàng chục người thợ không vật dụng bảo hộ lao động nào trên người đang mải miết cắt những tấm sắt, thép. Một chiếc bình gas thường dùng cắt sắt, thép được chưng ra giữa cái nóng như rang người. Ông Vũ Văn Đăng cũng cho biết: Hiện nay, huyện Nghĩa Hưng đang có chương trình phát triển Cụm công nghiệp trong đó có Khu vực sửa chữa và đóng tàu.

Tiến tới đây, người dân làng Quần Liêu nói riêng, xã Nghĩa Sơn nói chung sẽ khuyến khích con em trong xã học hành có bằng cấp về nghề đóng tàu để có những kế hoạch dài hơi, bài bản giúp người dân Nghĩa Sơn có cơ hội tiếp tục vươn lên làm giàu bằng chính nghề truyền thống của mình

Theo CAND

Đất khoa bảng, quê mỹ nhân

Những tưởng câu nói: “Bắc Hà, Hành Thiện, Quan Diễn, Quỳnh Lôi” nói về các “miền gái đẹp” như vùng đất sông Lô nhưng hóa ra đây lại là câu vinh danh đất học và khoa bảng. Một làng có truyền thống hiếu học và nhiều người thành đạt, lại là nơi có lắm mỹ nhân...

Trong đêm chung kết cuộc thi Hoa hậu Thế giới người Việt 2007, có một điều bất ngờ đầy thú vị là một người con làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định, vùng đất nổi danh khoa bảng trở thành Á hậu 2, đó là Đặng Minh Thu. Trước đấy, hai Hoa hậu Việt Nam Nguyễn Diệu Hoa (1990) và Nguyễn Thu Thủy (1994) cũng là người quê ở hành thiện.

Quê hương những người đẹp

Vượt qua thành phố Nam Định khoảng 30 km, chúng tôi có mặt ở làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường vào một buổi sáng. Trời mưa to nên đường làng vắng lặng, thoảng có người qua thì lại trùm kín áo mưa nên đi mãi mà chúng tôi vẫn chưa có cơ may được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của các cô gái làng.

Theo như chúng tôi được biết thì Hoa hậu Việt Nam 1994 Nguyễn Thu Thủy có bố là Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Văn Lợi - Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học - thuộc dòng họ Nguyễn ở làng Hành Thiện.

Hiện tại ông bà nội của Thu Thủy vẫn đang sinh sống ở quê. Hoa hậu Việt Nam 1990 Nguyễn Diệu Hoa thì có mẹ là người gốc làng Hành Thiện. Ông ngoại cô là Giáo sư y khoa Đặng Vũ Hỷ, cậu ruột là Giáo sư - Viện sĩ Đặng Vũ Minh nổi tiếng khắp vùng về tinh thần hiếu học và đỗ đạt cao.

Còn Á hậu 2 Đặng Minh Thu vừa đăng quang đêm 2/9 thì thuộc dòng họ Đặng Xuân ở Hành Thiện. Rời làng xuất cảnh sang Nga từ khi 3 tuổi, ký ức về quê hương của Thu rất ít nên cô chỉ biết quê mình ở Nam Định, thuộc họ Đặng Xuân ở làng Hành Thiện.

Thấy chúng tôi hỏi thăm về những mỹ nhân Hành Thiện đã từng đăng quang ngôi hoa hậu, á hậu của các cuộc thi người đẹp Việt Nam, ông Phó chủ tịch xã Xuân Hồng ngớ người ra: “Thế à! Giờ chị nói tôi mới biết đấy. Chúng tôi có biết thông tin gì đâu. Chắc các cô ấy chỉ là gốc gác ở Hành Thiện thôi chứ không phải người sinh sống ở làng. Người làng hiện tại mà có người đoạt giải lớn như thế, lại phát trên truyền hình thì chúng tôi biết ngay”.

Đặng Minh Thu - cô gái đất khoa bảng là ứng cử viên đại diện Việt Nam thi Hoa hậu Thế giới.

Anh Phan Hùng Cường, cán bộ chuyên trách văn hóa xã cũng lắc đầu thành thật: “Quả thực là chúng tôi không biết gì thông tin về những người đẹp này cả. Chắc chỉ có đời cụ, đời ông, hoặc cùng lắm đời bố của họ là sinh ra ở Hành Thiện thôi. Còn họ hoặc sinh ra ở nơi khác, hoặc rời làng từ khi còn rất nhỏ. Còn nói về lịch sử thì Hành Thiện không nổi danh là “miền gái đẹp” như một số địa danh khác. Con gái Hành Thiện chưa thấy có ai đẹp nổi trội hẳn đến mức phải làm dư luận xôn xao”.

Nhờ sự dẫn đường của anh Phan Hùng Cường, chúng tôi tìm đến những người dòng họ Đặng Xuân hiện còn đang sinh sống tại làng. Anh Đặng Xuân Tiến, người duy nhất của họ Đặng Xuân ở lại làng trông coi nhà thờ cụ Đặng Xuân Bảng - ông nội cố Tổng Bí thư Trường Chinh - vui vẻ trao đổi với chúng tôi: “Tôi cũng có theo dõi cuộc thi hoa hậu thế giới người Việt 2007 trên truyền hình. Khi xem phần dự thi của thí sinh Đặng Minh Thu, thấy giới thiệu quê ở Nam Định, tôi đã ngờ ngợ cô gái này thuộc dòng họ Đặng ở Hành Thiện. Thế nhưng vì thiếu thông tin nên khi tra gia phả tôi không thể tìm ra cô ấy thuộc chi nào, nhánh nào.

Họ Đặng ở Hành Thiện có 4 dòng Đặng Đức, Đặng Khắc, Đặng Xuân, Đặng Ngọc. Còn như dòng họ Đặng Vũ bên ngoại của Hoa hậu Nguyễn Diệu Hoa thì là dòng con nuôi họ Đặng. Hiện tại, gia phả dòng họ Đặng Xuân có chép đến đời thứ 11, còn gia phả họ Đặng đại tôn thì ghi đến đời thứ 18. Gia phả chỉ ghi đến đời ông, thậm chí không có cả tên bố nên việc tìm ra tên con cái là rất khó.

Còn nói về con gái đẹp trong dòng họ Đặng Xuân thì hầu như thế hệ nào cũng có. Thế nhưng các cụ chỉ chú ý ghi chép về truyền thống hiếu học và thành đạt của dòng họ chứ chẳng ai ghi chép về sắc đẹp của các cô gái họ Đặng cả. Vì thế đến nay chúng tôi chỉ nghe phong thanh các bậc cha chú vui miệng trò chuyện về một bà, một cô nào đó rất đẹp trong họ nhưng chưa bao giờ được diện kiến. Vì những người đó hoặc là già cả, đã mất, hoặc là rời làng đi nơi khác từ rất lâu rồi”.

Luôn coi việc học tập là một nghề

Theo ông Nguyễn Đặng Hùng thì thời phong kiến, Hành Thiện có 419 người đỗ đạt, trong đó có đến 7 người đỗ đại khoa (3 tiến sĩ, 4 phó bảng), 97 cử nhân, 315 tú tài. Làng có 4 người làm quan thượng thư, 4 người là tuần phủ, 4 người là tổng đốc, 69 người làm tri phủ, tri huyện...

Từ sau Cách mạng tháng Tám đến nay, Hành Thiện có 45 người là giáo sư, phó giáo sư; 166 người là tiến sĩ, thạc sĩ; 1.493 người tốt nghiệp đại học.

Hành Thiện còn là nơi xuất thân của 16 cán bộ cao cấp, đảm nhiệm các chức vụ từ Thứ trưởng đến Tổng bí thư của Đảng; 7 tướng lĩnh quân đội; 3 Anh hùng LLVTND.

Đặc biệt, đây còn là quê hương của đồng chí Đặng Xuân Khu, tức Trường Chinh, là Tổng Bí thư của Đảng nhiều năm, nhà lãnh đạo kiệt xuất, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.

Để có được truyền thống khoa bảng và hiếu học nổi danh khắp nơi là do người Hành Thiện luôn coi việc học tập là một nghề bên cạnh nghề làm ruộng và dệt vải. Người làng không sợ thiếu tiền của mà chỉ sợ thiếu chữ. Vì vậy người Hành Thiện đều cố công học chữ để làm người sống có đạo lý, có tri thức, phục vụ xã hội.

Có những người như ông Nguyễn Trọng Trù cảnh nhà hàn vi, nhờ tranh thủ học trong những lúc đi cày, đi bừa, giã gạo mà thi đỗ tú tài năm 19 tuổi, 25 tuổi thì đỗ cử nhân. Ông Nguyễn Đăng Thiện, đỗ tú tài năm 19 tuổi nhưng vẫn miệt mài theo đuổi đèn sách đến năm 60 tuổi mới thi đỗ cử nhân.

Ông Đặng Vũ Tường, 4 lần thi đỗ tú tài, đến 53 tuổi thì đỗ cử nhân và được bổ nhiệm làm quan tri huyện. Theo quy định ngày ấy thì quan lại không được phép dự thi tiếp nên ông đã treo ấn từ quan để về quê tiếp tục sách bút và vào kỳ thi Hội năm 64 tuổi.

Người dân Hành Thiện vẫn nhớ về thần đồng Đặng Xuân Bảng (ông nội đồng chí Trường Chinh) như một điển hình cho truyền thống hiếu học và khoa bảng của làng. Thời đó, ông Bảng nhà nghèo, không có tiền theo học thầy mà chỉ học cha là ông Đặng Viết Hòe mà đỗ Tiến sĩ năm 29 tuổi. Biết chuyện, Vua Tự Đức cảm phục đã ban cho bố con ông 4 chữ “Giáo tử đăng khoa” (Dạy con thi đỗ).

Những tưởng câu nói: “Bắc Hà, Hành Thiện, Quan Diễn, Quỳnh Lôi” nói về các “miền gái đẹp” như vùng đất sông Lô nhưng hóa ra đây lại là câu vinh danh đất học và khoa bảng. Một làng có truyền thống hiếu học và nhiều người thành đạt, lại là nơi có lắm mỹ nhân... Thật đúng là hiếm quá

Theo CAND.COM