NamDinh.Org

Thú chơi chợ ở Vụ Bản và hội chợ Viềng

Vụ Bản là đất Thiên Bản xưa, một vùng quê nông nghiệp phồn thịnh của tỉnh Nam Định, sản vật phong phú, dân cư đông đúc, mùa xuân đến, cảnh vật mạnh tốt, khí trời ấm áp, lễ hội dân gian mở khắp các làng, chiêng trống ầm vang, người trẩy hội lũ lượt khắp các nẻo đường. Nhưng một cái thú nhiều nơi ít thấy, là người dân Vụ Bản thường biến phiên chợ cuối cùng trong năm hoặc phiên chợ đầu tiên sau Tết thành ngày hội và tạo ra thú chơi chợ khác biệt với các miền quê khác.

Ca dao cổ miền Thiên Bản xưa còn ghi:

Mồng Một chơi Tết ở nhà
Mồng Hai chơi điếm, mồng Ba chơi đình
Mồng Bốn chơi chợ Quả Linh
Mồng Năm chợ Trình, mồng Sáu chợ Gôi
Nghỉ ngày mồng Bảy mà thôi
Đến ngày mồng Tám đi chơi chợ Viềng.

Các chợ ngày xuân là những tụ điểm sinh hoạt kinh tế, trao đổi hàng hóa, nhưng đối với Vụ Bản, trước và sau Tết Nguyên Đán còn là những tụ điểm sinh hoạt tinh thần, sinh hoạt văn hóa nữa. Nhìn vào chợ Tết, chợ Xuân, ta thấy sắc xuân phơi phới, nào sắc màu rực rỡ của hoa quả, nào quần áo mớ ba mớ bẩy sặc sỡ của trai thanh gái lịch, nào âm thanh rộn ràng của tiếng cười nói vui vẻ chào hỏi nhau xen lẫn tiếng chào mời khách đon đả. Dân Vụ Bản đi chơi chợ Tết thường gọi là đi chợ “Cọ”, với ý nghĩa đẹp đẽ là sự gặp gỡ giao du của bạn bè để vui chơi. “Cọ” là sát vào nhau, chen chúc va chạm nhau, là gặp mặt, vô vấp nhau trong hội hè chợ búa đông đúc. Mọi người thi nhau mua sắm, tặng quà nhau, chuyện trò thăm hỏi nhau sau một năm lao động mệt nhọc, thậm chí phải xa nhau đằng đẵng đi làm ăn sinh sống nơi khác, đến Tết mới trở lại quê nhà.

Chợ thì có nhiều phiên chợ. Nhưng chợ Tết chỉ có một phiên trong một năm, có làng họp trước Tết như chợ Hương làng Cao Phương vào ngày 26 tháng Chạp nhân dịp đón người nhà “đi trẩy” buôn thuốc bắc vùng Thanh Nghệ Tĩnh ngồi tàu hỏa về ăn Tết, cùng xuống ga Phố Sở, họp nhau cùng kéo về làng Hương gặp lại người thân. Chợ Hương nhóm phiên này để mọi người chung sự gặp mặt, mua quà tặng nhau, nhiều nhất là quế, ăn cho hồng thêm đôi má của tuổi thanh xuân, để bố mẹ còn chọn con dâu, con rể nhân dịp tết trở lại quê nhà. Chợ Xứng, Đắc Học, cũng thế, họp vào ngày 28 tháng Chạp để đón người nhà hẹn nhau từ miền ngược, từ khu mỏ, từ các thành phố trở về quê ăn tết, gặp nhau chào hỏi rối rít.

Nhưng, sau Tết, các chợ mới thật sự là chợ xuân, chợ của vui xuân, du xuân sau ngày làm ăn mệt nhọc, vất vả. Các chợ Gạo (Quả Linh), chợ Trình, chợ Gôi đều là những chợ lớn của huyện Vụ Bản, nằm ở các thị tứ đông vui lại gần thành phố Nam Định, nên những ngày chợ Tết này, không chỉ đông khách trong vùng, mà đông khách ở thành phố về thăm quê, ăn Tết với gia đình. Khách đi chơi chợ không quên vào các đình đền của làng để lễ thần, lễ Phật, lễ Mẫu để cầu phúc, cầu lộc, đồng thời để chào hỏi các vị bô lão của làng, thường những ngày này đang tụ họp tế lễ ở đình làng.

Nhưng đông nhất, vui nhất, mang tính lễ hội là chợ Viềng Phủ Dầy (thuộc xã Kim Thái, huyện Vụ Bản).

Chợ Viềng hiện nay trong tỉnh Nam Định có ở nhiều nơi: chợ Viềng Vân Tràng (xã Nam Giang, huyện Nam Trực), chợ Viềng Liễu Đề (thị trấn Nghĩa Hưng), chợ Viềng Mỹ Lộc (xã Mỹ Trung). Các chợ này đều họp vào ngày mồng 8 tháng Giêng, giống như chợ Viềng Phủ Dầy. Có nhiều giả thuyết về lai lịch chợ Viềng. Một nhà nghiên cứu văn hóa của Nam Định cho chợ Viềng Vân Tràng và chợ Viềng Phủ Dầy đều do quân sĩ của vua Quang Trung, sau khi đánh thắng quân Thanh, chiếm lại thành Thăng Long vào ngày mồng 5 Tết Kỷ Dậu (1789) thì vua Quang Trung cho trở về quê ăn tết vào ngày mồng 8 tháng Giêng. Nhưng giả thuyết này khó đứng vững vì ngày 5 tháng Giêng quân Tây Sơn mới vào được thành Thăng Long, làm sao mà vua Quang Trung dám cho quân sĩ về ăn tết với dân, được dân Nam Định đón tiếp biến thành chợ Viềng chỉ sau có 3 ngày?

Trong cuốn Đồng Đội tổng, An Thái xã tục lệ (ký hiệu AT a11/35) lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm Việt Nam, do ông lý trưởng cửu phẩm bá hộ người làng Kẻ Dầy (tức xã An Thái, nay là xã Kim Thái) tên là Trần Văn Giai viết ngày 15 tháng Giêng năm Tự Đức thứ 3 (năm 1850) thì chợ Viềng là một chợ lớn, mỗi năm chỉ có một phiên, tục hiệu là Thiên Tiên Thị (chợ của tiên trên trời), tục danh là chợ Viềng, mà chữ Nôm “Viềng” trên có chữ Thiên, dưới có chữ Thượng có nghĩa là chợ trên trời. Chợ họp ngày mồng tám tháng Giêng trên bãi đất rộng trước đền ông Khổng (Khổng Minh Không) và Phủ Dầy Tiên Hương (ngày nay họp cả ở Phủ Dầy Vân Cát và ở sân vận động của huyện cũ). Thực ra, người bán hàng phải đưa hàng đến chợ từ mồng bảy để đến đêm mồng bảy rạng mồng tám khách thập phương đến mua hàng rất đông và người ta nói đó là “chợ Âm Phủ”. Người đi chợ Viềng (cả chợ Âm Phủ và chợ Trời) đều cầu mong Thánh Mẫu cai quản các miền vũ trụ (trời, đất, núi rừng, sông biển) ban phúc lộc để mùa màng tươi tốt, con người khỏe mạnh. Chợ Viềng Phủ Dầy về cơ bản bán các hóa phẩm nông nghiệp hoặc tư liệu sản xuất phục vụ nông nghiệp như nông cụ bằng sắt của làng Bảo Ngũ, lưỡi cày Tống Xá (Ý Yên)... bày trước đền ông Khổng, bên cạnh các quầy bày bán đồ đồng, hàng quang gánh Thanh Hóa, mây tre đan Tử Vinh, Tiên Hào, Hồ Sen phục vụ nông nghiệp và đời sống bày la liệt trên đường đi vào Phủ Dầy. Lâu dần, người đi chơi chợ ngày càng đông. Hàng hóa nông nghiệp thuần túy là các cây giống như các giống cây ăn quả, giống chè, giống mây, giống cau, các giống cây hoa và ngày càng có nhiều cây cảnh. Đi chơi chợ, khách muốn mua giống cây tốt, coi như đi “lấy lộc” nên vào lễ Mẫu được các Mẫu vũ trụ ban phúc lộc cho nhiều, nhất định trồng các giống cây ấy sẽ ngày càng sinh lợi, ngày càng đơm hoa kết trái. Đó chính là sinh hoạt văn hóa nông nghiệp mang ý nghĩa phồn thực một cách tế nhị, đẹp đẽ (khác với hình thức thờ sinh thực khí linga và yoni ở các dân tộc miền núi Tây Nguyên hay thờ Nõ Nường ở Phú Thọ), có ý nghĩa sâu sắc, đậm đà tính chất văn hóa nông nghiệp.

Hội chợ Viềng Phủ Dầy xưa nay có hai “đặc sản” khó quên là mía đường trèo và thịt bê thui.

Mía “đường trèo” dài gióng, vỏ cứng, cây cao, nước rất ngọt thường được trồng ở Tam Điệp, Hà Trung, Thạch Thành chở ra bán. Người đi xem hội đông đúc, lại muốn đi thăm hết các đền chùa lăng phủ, phải leo núi, đi lại nhiều thì cây mía “đường trèo” là một cây gậy tốt. Có lẽ vì thế mà người ta gọi là cây mía “đường trèo”, đi thì chống gậy, khát thì ăn mía. Ngày nay mía đường trèo (có người gọi vui là “mía phường chèo”) hầu như không còn nữa, mà được thay thế bằng mía tím, cũng mang đầy đủ ý nghĩa như mía đường trèo.

Thịt bê thui là đặc sản mà các lễ hội khác ít thấy. Ăn thịt bê thui tái chấm với tương gừng, nhắm với rượu tằm nổi tiếng làng Hầu thì thật khoái khẩu! Chỉ trong hai ngày hội chợ Viềng, người ta đã tiêu thụ vài trăm con bê thui. Các cụ tán rằng: Thịt bê non ăn ngon và bổ như thịt hươu. Mà hươu là “lộc” nên ăn thịt bê non chính là hưởng lộc trời ban phát. Ai đi chơi Hội chợ Viềng mà chưa ăn thịt bê thui thì chưa cảm nhận hết hương vị chợ Viềng.

Chợ Viềng năm có một phiên.

Quang cảnh mua thịt bò làng "Gôi" ở chợ Viềng 2008

Theo Vae.org.vn

Quất Lâm: Xa khơi cùng tàu đánh cá

Về với biển hiện nay đang là xu thế của nhiều đối tượng khách du lịch trong và ngoài nước. Tuy nhiên phần lớn trong số họ mới chỉ có thói quen tắm biển hay ngắm phong cảnh mà thôi. Và họ cũng thường chỉ đến với những điểm quen thuộc như Đồ Sơn, Sầm Sơn, Hạ Long....Nhưng nếu bạn muốn phá cách, hãy đến với tour du lịch biển Quất Lâm - "xa khơi cùng tàu đánh cá".

Tại đây, vào một ngày thật đẹp trời, gió mát nắng đẹp không những bạn có thể tắm biển, hoà mình vào với thiên nhiên tươi đẹp. Sóng biển Quất Lâm tuy cũng như muôn ngàn con sóng khác nhưng dường như cũng có những khác biệt. Những con sóng bạc đầu sẽ hấp dẫn bạn ngay từ những giây phút đầu tiên, và bạn có thể thoả sức đùa giỡn với chúng. Bãi biển Quất Lâm đặc biệt phù hợp với những ai ưa mạo hiểm, thích nhảy sóng... Còn nếu không muốn xuống biển, bạn có thể theo dọc bờ biển bằng các loại phương tiện tuỳ thích, khám phá những hoạt động của người dân nơi đây. Có thể sẽ là những diêm dân chăm chỉ với nghề làm muối, có thể là những đầm nuôi tôm sú, cua, ghẹ. Và nếu vào đúng ngày thu hoạch, hoặc khi có nhu cầu, bạn có thể đề nghị chủ nhà làm một vài món tươi theo kiểu dân làng biển ngay tại chỗ... Trước biển, lại được thưởng thức những món tươi ngon như vậy chắc chắn, bạn sẽ cảm thấy hài lòng. Hoặc giả bạn cũng có thể thoả sức ngắm nhìn biển cả mênh mông với những tuyến đê biển chạy dài cùng những hàng dương quanh năm rì rào như đang rủ rỉ chuyện trò tâm sự...

Nhưng điều thú vị nhất ở tour du lịch này là bạn sẽ được lênh đênh trên biển cùng ngư dân tham gia một buổi đánh cá thực thụ. Khoảng 5 giờ sáng, bạn sẽ bắt đầu chuyến đi đánh cá cùng với ngư dân. Lúc này, mặt trời cũng bắt đầu xuất hiện ở cuối chân trời, từ từ ló rạng trên mặt biển. Gần bờ, nước biển chưa phải là một màu xanh ngắt, nhưng chỉ khoảng một giờ trên tàu, ra khơi xa, trước mắt bạn sẽ là một màu xanh bát ngát. Những ánh nắng dầu tiên cũng bắt đầu xuất hiện hắt mặt biển xanh trong khiến mặt nước như được dát vàng, dát bạc... Hoặc nếu bạn đưa mắt trở lại bờ, bạn sẽ thấy biển như được chia đôi thành hai màu xanh- đỏ phù sa rõ rệt. Ranh giới giữa chúng chỉ như một sợi chỉ mỏng manh. Và tôi có thể khẳng định rằng nếu có tâm hồn thi sỹ chắc chắn bạn sẽ có được một tứ thơ ưng ý.... Khoảng 10 giờ sáng, bằng kinh nghiệm của những người làm nghề biển, ngư dân ở đây sẽ chỉ cho bạn rằng tôm, cá đẵ bắt đầu nặng lưới. Nếu bạn có sức khoẻ cộng với ý thích của mình, bạn có thể cùng "dô ta" kéo lưới. Sau mẻ lưới đầu tiên, bạn có thể lựa chọn những chú tôm, cá... tươi nhất, to nhất chế biến những món ăn đơn giản nhưng vô cùng hấp dẫn: Tôm biển hấp, cá om, cua ghẹ chế biến theo ý thích của mình. Tuy không đủ gia vị như ở đát liền, nhưng đổi lại bạn vừa được ngắm thành quả lao động (trong đó có sự đóng góp của mình), vừa thưởng thức hương vị của biển cả. Còn gì thú vị hơn khi trước biển khơi bao la không biết đâu là bờ bến bạn lại được ăn những món hải sản do chính mình đánh bắt....Khi đã ấm bụng, bạn có thể hát hò, chuyện trò tìm hiểu về nghề đánh bắt của người dân nơi đây hoặc thả mình vào với biển, ngắm nhìn sóng nước biển ngoài khơi xa và so sánh chúng khi trở về gần bờ.... Cá đã ở trên khoang, thu hút từng đàn chim đến tìm thức ăn. Bạn có thể thấy chúng ngay trên mũi tàu, bên mạn hay ban lượn lòng vòng ngay trên đầu mình... Và nếu may mắn, bạn sẽ được thưởng thức màn trình diễn thú vị của bầy cá heo ngay giữa biển khơi chứ không phải là trên các sàn trình diễn như ở tại Tuần Châu... Cái cảm giác này sẽ chắc chắn sẽ rất khác khi bạn thấy tại đất liền.

Khoảng 3- 4 giờ chiều tàu sẽ cập bến. Bạn sẽ được chứng kién cảnh mua bán hải sản ngay trên boong tàu. Chỉ trong vòng 1 tiếng, là toàn bộ hàng của bạn sẽ được đưa ra chợ phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày của người dân, đi tới các gia đình làm nghề mắm hoặc được phơi khô để bán dần trong các phiên chợ... Kết thúc chuyến đi, bạn sẽ được đưa tới chợ hải sản, lựa chọn một vài món làm quà cho gia đình.

Toàn bộ tuor du lịch này léo dài trong 2 ngày 1 đêm.

Ngày 01: Sáng 7 giờ, xe cảu công ty du lịch đón du khách tại điểm hẹn trong thành phố bắt đầu hành trình của bạn. Trên đường đi, du khách được ngắm nhìn cuộc sống của nhân dân hai bên đường. Chỉ sau 3 tiếng đồng hồ xe đến bãi biển Quất Lâm êm đềm. Du khách nhận phòng, nghỉ ngơi tắm biển. Sau những phút tắm biển thư giãn thoải mái, du khách thưởng thức những đặc sản biển nơi đây.

Chiều, du khách đi tham quan hoạt động làm muối và nuôi trồng thuỷ hải sản của những người nông dân vùng biển. Du khách cùng trò chuyện với họ, tìm hiểu về cách thức làm muối, nuôi trồng thuỷ hải sản. Tối, du khách tự do ngắm nhìn biển về đêm.

Ngày 02: Du khách dậy thật sớm để cùng ra khơi với dân biển để tìm hiểu về nghề đánh cá và cách thức đánh cá của ngư dân vùng biển. Từ trên thuyền, du kách có thể nhìn ngắm những thuyền khác đang đánh cá. Trưa, du khách cùng những “Người con của biển” nấu cơm. Hơn thế nữa, bạn sẽ đực thưởng thức những con tôm biển tươi ngon. Khoảng 15 giờ tàu vào đến bờ, bạn lại được chứng kiến cảnh mua bán tấp nập của bà con . Du khách có thể tự chọn cho mình những con tôm, những con mực ngon về làm quà cho người thân. 16 giờ, du khách trở lại nhà nghỉ, làm thủ tục trả phòng trở về Hà Nội, kết thúc chuyến đi.

Hà Nội mới

Nguyên sơ Thịnh Long

Từ thành phố Nam Định theo đường 21 đến thị trấn Hải Thịnh thuộc huyện Hải Hậu. Chuyến phà lướt ngang mặt con sông Ninh Cơ hiền hòa, lấp loáng trong ánh chiều mộng ảo. Từ phía tả ngạn, bãi tắm Thịnh Long hiện ra với mặt cát phẳng mịn, thoải dài hàng cây số. Ngút theo tầm mắt là hàng phi lao xanh cao vút thẳng tắp vươn mình chạy đua cùng bãi tắm luôn cất tiếng du dương hoà lẫn với tiếng sóng rì rào tạo nên một âm thanh đặc trưng của biển.


Với rất nhiều thế mạnh được thiên nhiên ban tặng, Thịnh Long từ mấy năm nay đã trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách vào mỗi dịp hè. Trên bãi cát phẳng trải dài hàng trăm mét ra phía biển, bạn có thể làm sân đá bóng, thi đấu bóng chuyền tự do trên bãi biển. Nhờ bãi biển dài giúp bạn tắm xa bờ mà không hề sợ nguy hiểm. Những làn sóng biển lớn vỗ đều như một chiếc máy mát-xa khổng lồ sẽ làm xua tan đi mọi mệt mỏi. Nước biển nơi đây có nồng độ muối cao có thể chữa được nhiều bệnh ngoài da, làm cho làn da thêm mịn màng khoẻ mạnh.

Người dân Thịnh Long hồn hậu, hiếu khách, an ninh luôn được đảm bảo. Tại Thịnh Long có các khách sạn là; Thiên Hồng và Thiên Long nằm tại Bãi II Khu du lịch Thịnh Long với kiến trúc đẹp, đầy đủ tiện nghi. Và mới đây đã khai trương một khách sạn ba sao của Công ty cổ phần Công nghiệp tàu thủy Hoàng Anh tại khu B bãi biển Thịnh Long. Khách sạn nằm trên bãi biển dài 3 km với dải cát mịn, thoải, không bị bùn lún, an toàn tuyệt đối, êm đềm và thơ mộng cùng vẻ đẹp hoang sơ, khí hậu mát mẻ, luôn có gió mát cả ngày và đêm, cùng nhiều loại động thực vật quý hiếm. Nằm sát và hướng ra biển, khách sạn bao gồm 32 phòng ở, 1 phòng ăn, 1 phòng họp, 1 phòng Karaoke, tất cả đều hướng ra biển. Khách sạn còn có các lều bạt di động ngoài trời thuận tiện phục vụ cho khách du lịch có nhu cầu cắm trại ngoài trời, có dịch vụ ăn nghỉ khép kín, thực phẩm và rau quả sạch, tươi sống. Khách sạn nhận tổ chức hội thảo, hội nghị, hôn lễ hay các trại sáng tác văn học và điều dưỡng nghỉ đông cho cá nhân hoặc tập thể. Nhận cho thuê phòng theo giờ, ngày, tuần với giá rẻ và đặc biệt khách sạn có thể cho thuê phòng, biệt thự, đất lâu dài 10, 20 năm theo yêu cầu của khách hàng. Khách sạn còn có các dịch vụ vui chơi giải trí như; thú nhún điện, máy trò chơi, mô tô lướt sóng…

Ngoài ra, du khách đến Thịnh Long sẽ còn được thăm những làng quê trù phú, với mô hình VAC, các mô hình nuôi trồng thủy sản, thăm kiến trúc nhà thờ xứ đạo, thăm chùa Linh Ứng với rất nhiều điều kỳ diệu, nghỉ mát ở bãi biển Thịnh Long, và thưởng thức các món ăn đặc sản biển mà không ở đâu có, như: Gỏi Sứa, Canh cá Khoai, Nem Sò Huyết.v.v...


Thịnh Long là một bãi tắm mới đưa vào khai thác du lịch. Bãi tắm Thịnh Long có cát mịn, thoải dài hàng cây số. Nước biển có độ mặn cao, sóng lớn hấp dẫn nhiều du khách trong mùa hè oi bức. Đến với biển Thịnh Long là đến với vẻ đẹp nguyên sơ, môi trường chưa bị ô nhiễm. Những hàng phi lao trên bờ biển xa ngút tầm mắt tô điểm cho biển Thịnh Long một vẻ đẹp thuần khiết, khoáng đạt. Các loại đặc sản biển ở đây nhiều, ngon và rẻ. Chính vì vậy bãi tắm Thịnh Long đã là nơi quen thuộc của nhiều du khách. Bãi tắm Thịnh Long hiện nay đang đông dần. Trong tương lai lượng khách đến với Thịnh Long sẽ không thua kém các bãi tắm khác. Và bãi biển Thịnh Long, với vẻ đẹp nguyên sơ là một nơi nghỉ ngơi, thư giãn tuyệt vời dành cho du khách...

NamDinh.Org

Nhà lưu niệm cố Tổng Bí thư Trường Chinh

Nhà lưu niệm cố Tổng Bí thư Trường Chinh ở làng Hành Thiện xã Xuân Hồng huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định.

Đây là nơi đồng chí Trường Chinh đã ra đời năm 1907 và sống cùng gia đình nhiều năm cho đến khi thoát ly hoạt động cách mạng vào khoảng 1927.

Gia đình đồng chí Trường Chinh từng liên tục ở ngôi nhà này nhiều đời. Ông nội đồng chí Trường Chinh là Đặng Xuân Bảng, đử Tiến sỹ năm 29 tuổi, từng làm Giám sát ngự sử trong triều đình Huế, Tri phủ, Bố chánh, Án sát nhiều tỉnh và Đốc học tại Nam Định. Khi về hưu ông mở trường học tại nhà, học trò có tới hàng ngàn, ở đây ông có thư viện Hy Long lớn nhất Bắc Kỳ thời bấy giờ.

Thân phụ đồng chí Trường Chinh là Đặng Xuân Viện, một nhà nho yêu nước, tuy không theo đuổi sự nghiệp, nhưng là tác giả của rất nhiều cuốn sách chữ Hán, chữ Quốc ngữ có giá trị. Ngôi nhà này đã trở thành trường học đầu tiên và rất quan trọng của đồng chí Trường Chinh thời niên thiếu.

Trong những năm hoạt động cách mạng xa nhà, nhiều lần đồng chí Trường Chinh đã về thăm lại nơi đây.

Khu lưu niệm chính có 2 ngôi nhà ngói năm gian, tường xây, cột kèo, cánh cửa bằng gử lim, lập ngói ta, kiến trúc theo kiêu cổ truyền ở nông thôn Việt Nam. Trước nhà có sân gạch, kế đến là vườn và ao. Trong nhà hiện còn lưu gữ nhiều kỷ vật quý có liên quan mật thiết đến đồng chí Trường Chinh và những người thân.

Nhà lưu niệm đồng chí Trường Chinh đã trở thành mộy di tích lịch sử cách mạng tiêu biểu của tỉnh Nam Định. Khu lưu niệm cách thành phố Nam Định 36 km về phía Nam, đi theo quốc lộ 21.

NamDinh.Org

Chợ Rồng Nam Định

Chợ Rồng là chợ lớn nhất tỉnh Nam định. Ở Bắc Bộ chợ Rồng chỉ đứng sau chợ Đồng Xuân Hà Nội. Sở dĩ có tên chợ Rồng vì khi xây dựng, theo thuyết phong thổ chợ toạ lạc ở giữa mắt “ con Rồng “ lượn trên đất thành phố Nam Định.

Chợ Rồng được xây dựng từ năm 1922 do kỹ sư người Pháp từng thiết kế tháp Effel và cầu Long Biên thiết kế. Ngày khánh thành có toàn quyền Đông Dương Paul Doumer và vua Bảo Đại về cắt băng. Sau đó có tổ chức thi hoa hậu tại chợ. Người con gái được giải á hậu hiện nay còn đang sống ở phố Cửa Trường thành phố Nam Định.

Chợ Rồng cũ chỉ có một tầng, rộng hơn 7.000 m2, chia làm hai khu bằng nhau, một khu bán hàng tạp hoá, một bên bán lương thực, thực phẩm.

Năm 1991 chợ Rồng cũ bị cháy lớn ( trước đó từng bị ảnh hưởng của bom Mỹ ) và bị hư hỏng nặng, phải phá bỏ hoàn toàn để xây dựng lại ngay trên nền xưa.

Chợ Rồng mới được thiết kế bề thế, hiện đại, tuy nhiên vẫn mang đựơc dáng dấp chợ Rồng cũ. Chợ Rồng mới cao ba tầng, diện tích mặt bằng 10.000m2. Có 82 ki ốt và 1491 sạp hàng. Có 24 cửa lớn nhỏ ra vào chợ quay ra bốn mặt phố. Trên nóc chợ có hai con Rồng chầu âm dương, mửi con dài 21 m, đắp bằng xi măng cốt thép. Chợ Rồng mới khởi công ngày 31-1-1992 khánh thành tháng 10-1996, do kiến trúc sư Trần Dân Chủ thiết kế.

Giá trị hàng hoá thường trực ở chợ Rồng hàng ngày ước tính hơn 10 tỷ đồng. Hàng hoá ở chợ Rồng rất phong phú, từ những mặt hàng cao cấp đến bình dân đều có mặt để phục vụ mọi nhu cầu của tỉnh Nam Định và các tỉnh lân cận. Chợ Rồng đóng góp cho ngân sách Nhà nước mửi năm trên 2 tỷ đồng.

Chợ rồng hiện nay vẫn là một trung tâm buôn bán lớn, sầm uất nhất tỉnh Nam Định và khu vực đồng bằng Bắc Bộ.

Ngôi nhà số 7 phố Bến Ngự

Đây là một trong những ngôi nhà cổ nhất của thành phố Nam Định hiện nay. Về mặt kiến trúc ngôi nhà đã giúp ta hiểu rõ nhà ở của dân Thành Nam đầu thế kỷ XIX như thế nào

Ngôi nhà này gồm một từ đường và một số căn nhà phụ cận, làm trên khu đất ở của gia đình.

Nhà từ đường rộng 5 gian, mặt quay hướng đông trông về phía sông Đào, chử bến đò Chè xưa. Bên kia sông Đào là đất xã Nam Phong, Nam Vân. Giờ trên bờ sông Đào, bên thành phố là đường Trần Nhân Tông. Đã có hai chiếc cầu lớn bắc qua sông Đào. Nhưng cách đây gần hai thế kỷ, bến đò Chè là nơi buôn bán giao lưu hàng hoá.

Ngôi nhà đã xây dựng theo kiến trúc thuần Việt. Tường xây bằng gạch thất, mái lợp ngói nam, các cột câu đầu, xà, lá mái, đều bằng gử lim chắc chắn. Ba gian giữa là loại cửa vông sơn thiếp. Các mảng chạm khắc còn đơn sơ. Đầu dự có chạm hoa lá cách điệu.

Ở gian chính giữa là một bệ thờ bằng gạch. Trên bệ có 9 hộp khám nhỏ. Bên trong khám có đặt các bức “Thần chủ” bằng gử, đề tên tuổi, chức tước các vị trong dòng họ Trần. Bên trên bệ thờ gần nóc có bức đại từ với bốn chữ sơn son thiếp vàng. “Dực thế tài đức” (cõi trần đẹp đẽ ghi nhớ công đức).

Ngôi nhà này do cụ Trần Đình Lâm xây dựng từ năm Kỷ Dậu (1849). Con là Trần Doãn Đạt, cháu là Trần Bích San - những danh nho nổi tiếng của Thành Nam giữa thế kỷ XIX.

Nếu tính từ năm 1849 đến nay ngôi nhà đã đến tuổi 155 năm, là nơi tụ họp con cháu và giao lưu nhiều đời, nhiều thế hệ.

Ngôi nhà cũng là một địa chỉ văn hoá quan trọng. Ông Trần Doãn Đạt - một nhà sư phạm giỏi từng là đốc học của tỉnh Nam Định. Con là Trần Bích San, học giỏi, đử cao, và được gọi là Tam nguyên Vị Xuyên vì đã đử Giải nguyên, Hội nguyên và Đình Nguyên liên tục vào năm 1864, 1865. Gia đình ông Trần Bích San có quan hệ thông gia với các nhà nho yêu nước bên Thái Bình - cử nhân Ngô Đức Trạch, hoàng giáp Ngô Quang Bích, nhà văn thân, nhà thơ yêu nước Nguyễn Hữu Cương. Đầu thế kỷ XX ông Nguyễn Thượng Hiền - đốc học tỉnh Nam Định, đã từng ở ngôi nhà này với lý do ông là người tỉnh ngoài, yêu con gái ông Trần Bích San và ông mộ đạo Phật, nơi đây yên tĩnh, dễ tu tâm tích đức. Tại đây ông đã liên hệ với các nhà nho yêu nước như Tăng Bạt Hổ, Lương Văn Can, Lương Ngọc Quyến. Em trai Trần Bích San là Trần Bạch Lân, tham gia phong trào cần Vương chống Pháp, bị bắt, đày đi Côn Đảo. Ông Lương Văn Can cầm đầu phong trào Đông Kinh nghĩa thục. Ông Nguyễn Thượng Hiền, ông Phan Bội Châu lãnh đạo phong trào Đông Du. Nơi đây là cơ sở của các chiến sỹ cách mạng nổi tiếng như Đinh Chương Dương, Lê Hồng Sơn, Lê Văn Điếm liên lạc, tổ chức, cử người xuất dương sang Quảng Châu, đầu những năm 20, thế kỷ XX.

Thời học sinh, nhiều học sinh yêu nước đã đến đây để học hỏi tìm đường cứu nước và sau này trở thành những nhà chính trị, nhà quản lý xuất sắc của cách mạng vô sản. Trong đó có đồng chí Đặng Xuân Khu (Trường Chinh), Đặng Xuân Thiều, Nguyễn Văn Hoan (Nam Định); Nguyễn Danh Đới, Nguyễn Văn Năng, Nguyễn Đức Cảnh, Đặng Châu Tuệ, Nguyễn Tường Loan (Thái Bính)… Trong giai đoạn cách mạng 1930 – 1935 ngôi nhà này, vẫn là cơ sở ủng hộ và nuôi dưỡng cán bộ cách mạng.

Với giá trị nhiều mặt như đã nêu trên, tháng 5 năm 1992, ngôi nhà số 7 phố Bến Ngự vinh dự được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử văn hoá cấp Quốc gia.

NamDinh.Org

Chùa Keo Hành Thiện

Chùa Keo thượng nằm ở làng Dũng Nhuệ (nay xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình), phía tả ngạn sông Hồng, còn chùa Keo hạ nằm ở làng Hành Cung.

Miền đất hai bên dòng sông Hồng thuộc hai tỉnh Nam Định và Thái Bình có sự song trùng lịch sử khá thú vị: Ở mửi bên đều có một ngôi chùa cổ, tạo dựng cùng thời, tên nôm đều gọi là chùa Keo, tên chữ đều gọi là “Thần Quang”, cùng thời đức thánh hiền sư Không Lộ thời Lý!

Chùa Keo thượng nằm ở làng Dũng Nhuệ (nay xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình), phía tả ngạn sông Hồng, còn chùa Keo hạ nằm ở làng Hành Cung, sau đổi là Hành Thiện (nay xã Xuân Hồng, huyện Xuân Thuỷ) về phía hữu ngạn. Tuy quy mô và vị trí của hai ngôi chùa có sự khác nhau nhưng thoạt kỳ thuỷ đều bắt nguồn từ thượng lưu sông Hồng, vùng Quán Các (nay thuộc miền đất xã Nam Hồng, huyện Nam Ninh, tỉnh Hà Nam).

Tại miền đất này, cách ngày nay trên 900 năm, triều Lý Thánh Tông đã tiến hành xây dựng nhiều đền đài cung điện, cùng nhiều hành cung nguy nga lộng lẫy. Nhiều chùa triền mọc lên, trong đó phải kể đến chùa “Nghiêm Quang” được coi là một danh thắng và quy mô bề thế vào bậc nhất của nước Đại Việt thời bấy giờ. Đến năm 1167 đời Lý Anh Tông đã đổi tên chùa Nghiêm Quang thành chùa Thần Quang, chùa Thần Quang nằm trên đất của ấp Giao Thuỷ vì vậy nhân dân thường gọi là chùa Keo.

Trải qua hai chiều Lý – Trần với sự cực thịnh huy hoàng của đạo Phật, đến năm Tân Hợi (1611) một trận lũ lớn làm đất nở đã trôn vùi nhiều đền đài cung điện và các kiến trúc Phật giáo khác, trong đó có ngôi chùa Thần Quang đã vĩnh viễn vùi vào quá khứ, khép lại một thành tích huy hoàng sau trên 500 năm tồn tại.

Sau sự kiện đó, dân ấp Keo cũ gồm hai làng Hành Cung và Dũng Nhuệ phải rời đi hai nơi. Dân làng Dũng Nhuệ rời sang tả ngạn sông Hồng (thuộc đất tỉnh Thái Bình ngay nay) lập nên làng Dũng Nhuệ, còn dân làng Hành Cung chuyển về phía đông nam hữu ngạn sông Hồng, lập ấp, xây chùa. Làng Hành Cung, sau đổi thành làng Hành Thiện đời Minh Mệnh (1820 – 1840). Để phân biệt với chùa Keo làng Dũng Nhuệ (Thái Bình), nhân dân ở đây thường gọi ngôi chùa làng mình là chùa Keo Hành Thiện. Cái tên chùa Keo Hành Thiện đã mãi mãi ghi đậm trong trí nhớ của nhân dân cả nước.

Muốn về thăm thắng tích chùa Keo Hành Thiện, du khách có thể đi bằng đường bộ hoặc đường thuỷ đều thuận tiện. Nếu đi đường thuỷ thì từ thành phố Nam Định trung tâm kinh tế chính trị của tỉnh Nam Định, du khách xuôi dòng sông Hồng nặng đỏ phù sa bằng ca nô, xuồng máy, được tận mắt nhìn thấy bãi mía, nương dâu xanh ngát trong làn gió man mát từ biển đông thổi về, chừng 20 km là đến bến Mom Rô, rẽ trái 300 mét là tới khu vực chùa. Nếu đi đường bộ thì du khách đi theo đường 21, hai bên là cánh đồng lúa trải rộng ngút tầm mắt, những xóm làng dân cư đông đúc, đến bến phà Lạc Quần, rẽ trái 20 km nữa là tới làng Hành Thiện trăm nghề và nhìn thấy toàn cảnh chùa.

Từ xa du khách sẽ được chiêm ngưỡng toàn bộ cảnh quan của chùa nằm trên một khu đất rộng chừng 5 mẫu, giáp sông Hồng. Địa thế nơi đây rất đẹp như trong bài minh trên bia chùa Thần Quang đã ghi:

“Biển xanh ở phía đông
Sông Hồng quanh phía bắc
Phía nam sông bao bọc
Nước lững lờ chảy quanh
Phía tây núi dựng thành
Rừng xanh xanh trùng điệp … ”

Phía trước chùa có hồ bán nguyệt nước trong xanh, soi bóng tháp chuông mái cong uy nghiêm, thơ mộng. Từ đây nhìn vào, chúng ta sẽ thấy trước mắt là cả một khu kiến trúc cổ to lớn, bề thế với 13 toà rộng, dẫy dài gần 121 gian nối tiếp nhau soi bóng xuống mặt hồ lung linh huyền diệu.

Gác chuông trước cửa chùa là hình ảnh kết hợp hài hoà của kiến trúc tam quan nội 5 gian, làm theo kiểu chồng diêm, cao 7m50. Dáng vẻ thanh thoát với mái cong, bờ cánh kẻ bảy uốn lượn. Phía dưới là 8 đại trụ và 16 cột quân được đặt trên đá tảng chạm khắc hoa văn cánh hoa sen nở. Phần trên, kết cấu theo kiểu chồng giường đỡ mái. Những mảnh cuốn ở các vì và các theo các then ngang, đố dọc đều được bàn tay của các nghệ nhân mang đậm phong cách nghệ thuật thời Hậu Lê. Công trình lại được thiết kế theo hình thức phù hợp với cảnh quan, theo kiểu “Thượng gia hạ trì” trên là nhà gần kề là hồ nước, càng thêm cảnh đẹp của thiền môn.

Đứng ở hai cửa tả, hữu của tam quan nhìn vào, khách tham quan vãn cảnh sẽ thấy toàn cảnh kiến trúc của chùa Keo Hành Thiện. Hai bên đường kiệu lát ngạch, kề liền hai dãy hành lang, mửi dãy gồm 40 gian bề thế.

Đáng chú ý hơn cả là các nhà thiết tài hoa thời Hậu Lê cách ngày nay trên 350 năm đã tạo nên ở đây những cụm trung tâm đó toả ra những trung điểm đối xứng của toàn bộ kiến trúc trung tâm nổi bật. Các kiến trúc phù trợ khác được bố trí đăng đổi theo trục thần đạo, rồi từ cụm trung tâm đó toả ra những trung điểm đối xứng của toàn bộ kiến trúc, tạo nên một bố cục chặt chẽ, hài hoà.

Các cụm kiến trúc trung tâm phải kể đến tiền đường năm gian mái cong, toà đệ nhị 3 gian, toà thờ Phật và 3 toà sau thờ thánh tổ thiền sư Không Lộ. Điều đáng nói là các nghệ nhân đã dồn toàn bộ trí lực, tài hoa để tạo dựng và thể hiện những chạm khắc tinh vi trên các mảng đố lụa, khung bạo, con sơn, kẻ bẩy của từng toà. Đặc biệt chú ý là 3 bộ cánh cửa gồm 10 cánh được chạm khắc thể hiện 10 đề tài khác nhau. Kỹ thuật chạm gử bong kênh ở mặt tiền 2 gian toà tiền đường đạt tới trình độ cao. Đề tài chậm khắc ở đây vô cùng phong phú: Long cuốn thuỷ, ly ngậm ngọc, phượng ngậm cành hoa, tứ linh, tứ quý nghê đội nóc đao, là hoả đao mác, vân mây uốn lượn. Đặc biệt là những chạm khắc hình rồng ở các kiến trúc trung tâm rất đa dạng, con rồng lúc ẩn lúc hiện ở trong các trạng thái khác nhau với đường nét khắc hoạ tinh vi, sắc sảo, sống động và mềm mại chắc khoẻ theo phong cách dân gian vùng châu thổ sông Hồng.

Sau toà thờ Phật là đền thánh, thờ thiền sư Không Lộ với 3 toà quy mô được cấu trúc theo kiểu “thượng bò cuốn, hạ kẻ bẩy và kẻ nội đấu truyền”. Nội thất được chạm khắc hoa văn công phu và đẹp. Bên trong các toà có ánh sáng huyền ảo. Tượng thiền sư uy nghiêm, siêu thoát.

Cuối cùng là 10 gian nhà tổ, nhà oản nối liền với tường cao bao bọc, góp phần tạo nên sự thâm nghiêm, u tịch của cảnh chùa.

Ngoài vẻ đẹp về kiến trúc, trong chùa còn lưu giữ, bảo tồn những di vật cổ có giá trị của thế kỷ 17 thời Hậu Lê. Đó là những án thư, sập thờ, tượng pháp nhiều chuông khánh, văn bia cổ, hoàng văn phi đối và sách chữ Hán nói về chùa Keo.

Kể từ ngày khởi dựng, chùa Keo Hành Thiện đã được tu sửa nhiều lần vào những năm Hoằng Định thứ 13 (1612), Cảnh Trị thứ 9 (1671), Chính Hoà thứ 25 (1704), Thành Thái thứ 7 (1896) và đặc biệt từ năm 1962 chùa Keo đã được nhà nước công nhận là tích lịch sử văn hoá, nên đã được tôn tạo nhiều lần.

Hàng năm, tại chùa có hai lần mở hội. Đó là Hội xuân vào dịp tết Nguyên Đán và hội tháng chín mở vào ngày 13,14,15 hàng năm để kỷ niệm ngày sinh của thánh tổ Không Lộ.

Hội xuân gồm các trò chơi bắt vịt, thi ném pháo, thi nấu cơm và các hình thức văn nghệ dân gian khác.

Hội tháng chín được tổ chức trọng thể, thực sự là ngay hội lịch sự. Ngoài những nghi thức lễ tiết mang tính tôn giáo, hội tháng chín còn là nơi hội tụ của những sinh hoạt văn hoá tinh thần của cư dân nông nghiệp.

Chính vì vậy, vào ngày hội nhân dân không những trong vùng mà cả trong Nam ngoài Bắc đều nô nức kéo nhau về tụ hội:

Dù cho cha đánh mẹ treo
Em không bỏ hội chùa keo hôm rằm.

Đặt biệt là ở đây thường tổ chức từ ngày 10 tháng 9 đến hết hội. Hình ảnh các chàng trai đóng khố, mặc áo nẹp ngắn, không tay, đầu chít khăn đồng màu khoẻ mạnh, trên hàng chục chiếc chải lao vun vút, giữa dòng sông trong tiếng dồn dập, tiếng reo hò cổ vũ của hàng vạn người, đã ghi sau trong tâm hồn những người dự hội Keo.

Chùa Keo Hành Thiện là một trong những di tích và danh thắng nổi tiếng. Quy mô và nghệ thuật kiến trúc mang đậm phong cách thời Hậu Lê cách đây gần 400 năm. Ngoài việc thờ Phật, chùa còn thờ Dương Không Lộ, một nhà thơ thời Lý – Trần, một nhà thơ có học vấn sâu sắc về Phật học, là biểu tượng của con người sáng tạo văn hoá.

Dưới ánh sáng đường lối văn hoá mới của Đảng, chùa Keo và hội chùa Keo thực sự là nét văn hoá đẹp. Hàng năm nơi đây đã đón nhiều đoàn khách và nhân dân khắp nơi về thăm quan, văn cảnh, đồng thời thăm nhà lưu niệm đồng chí Trường Chinh, nhà cách mạng suất sắc, người con ưu tú của quê hương Hành Thiện.

NamDinh.Org

Chùa Đại Bi

Chùa Đại Bi (Đại Bi tự) : xã Nam Giang, huyện Nam Trực (thường được gọi là chùa Bi). Căn cứ vào tư liệu văn bia, chùa được xây dụng thời Lý Nhân Tông (1042 – 1127).

Chùa Bi có kiến trúc độc đáo, nằm trên một vùng đất rộng, bằng phẳng. Theo truyền thuyết đất này có hình con rồng, hai bên cửa chùa có hai giếng nước là hai mắt rồng.

Ngoài thờ Phật, chùa Bi còn thờ Thiền sư Đạo Hạnh. Kiến trúc chùa theo lối “nội công ngoại quốc”. Chùa được Bộ Văn hoá – Thông tin xếp hạng di tích lịch sử - văn hoá từ năm 1963.

Tam quan được xây dựng chếch sang phải, đối diện với khám thờ Thiền sư Từ Đạo Hạnh giữ được nhiều nét chạm khắc thời Hậu Lê. Cửa chính cửa chùa được chạm khắc những hình rồng, hoa, lá, vân, mây cách điệu khá đẹp.

Cung đầu tiên, hai gian giữa là hai tượng hộ pháp khá to. Khám bên phải thờ Đức Ông, bên trái thờ Đức Thánh hiền và một số tượng pháp khác.

Cung thứ hai là Tam bảo, toà trên cùng là tượng Ngọc Hoàng rồi đến Nam Tào, Bắc Đẩu, phía dưới là toà Cửu long có tượng Thích ca Mâu Ni sơ sinh; hai bên toà Cửu Long là hai tượng Kim Đồng, Ngọc Nữ. Cung thứ ba là Tam bảo, gian chính giữa chùa thờ Phật. Toà cao nhất là ba pho tượng tam thế. Toà thứ hai là tượng Đức Phật A Di Đà, bên phải là tượng Quan Thế Âm Bồ Tát, bên trái là tượng Đại Thế Chí Bồ Tát. Toà thứ ba là tượng Thánh Tăng và tượng Thổ địa.

Bên phải Tam Bảo là cung khám thờ Thánh tổ Từ Đạo Hạnh và Giác Hải Thiền sư. Các pho tượng ở chùa Bi đều được tạc khá hoàn mỹ. Ngoài ra còn nhiều đồ thờ, câu đối có giá trị về nội dung, nghệ thuật. Sau chùa có gác chuông.

Với kiến trúc nội công ngoại quốc, chùa Bi có 60 gian bằng gử, trải rộng theo trục chính, cao dần từ ngoài vào trong. Gác chuông hai tầng kiểu chồng diêm, mái cong thanh thoát. Hiện nay chùa còn dữ lại 10 tấm bia đá. Bia cổ nhất khắc vào năm Vĩnh Trị thứ 4 đời vua Lê Huy Tông (1679) và một quả chuông nặng trên hai tấn đúc vào năm Minh Mệnh thứ 18 (1837). Trong chùa còn giữ lại nhiều hiện vật có giá trị như hương án được chạm khắc mang phong cách thời Hậu Lê.

NamDinh.Org

Chùa Cổ Lễ

Từ thành phố Nam Định, qua cầu Đò Quan trên sông Đào, đi theo đường quốc lộ 21 khoảng 15 Km về phía đông nam, tới thị trấn Cổ Lễ, qua nhịp cầu nhỏ theo tay phải là tới chùa.

Vốn dĩ, di tích có tên là “Thần Quang tự” (Chùa Thần Quang, nhưng vì được xây dựng tại thị trấn Cổ Lễ do vậy mà nhân dân thường gọi là “Chùa Cổ Lễ”)

Chùa Cổ Lễ do Hoà Thượng Phạm Quang Tuyên xây dựng vào tháng 11 năm 1920. Hoà thượng đã hạ giải 3 chùa nhỏ đều ở làng Cổ Lễ, tương truyền do thần sư Nguyễn Minh Không lập vào thế kỷ 12 thời Lý. Chùa được dựng lên trên một nền đất vuông vức, có sông nhỏ và hồ bao quanh. Trước chùa có cây tháp có tên gọi là Cửu phẩm liên hoa” được xây dựng sau vào khoảng năm 1926 -1927. Tháp 12 tầng và một tầng đế tháp, mỗi tháp có 8 mặt, mỗi mặt đều có một dòng chữ Hán đắp nổi như: “Nam mô liên trì hội thượng Phật bồ tát”. Nam mô thanh tịnh đại… chúng bồ tát”. Tây phương cực lại A di đà như lai…” Tháp cao 32m, đặt trên lưng con rùa, đầu rùa hướng vào chùa, các cạnh cây tháp có đắp những con rồng ở tầng thứ 2 và tầng thứ 3 (tính từ dưới lên) xây mái cong cong theo kiểu giả ngói ống, các đế tầng trên đều đắp cánh sen

Tháp chùa Cổ lễ rất cao và rất đồ sộ. Mô típ kiểu kiến trúc Gôtích cũng được kết hợp thành công ở đây. Từ những núi nhỏ xung quanh chân tháp đến đế tháp, thân tháp đều thấy xuất hiện những vòm cuốn. Điều đặc biệt là trong lòng tháp có một cột trụ rất lớn, đó cũng chính là kiến trúc truyền thống của dân tộc. Xung quanh cột có những bậc thang từ đế tháp lên đến đỉnh tháp bởi vậy khách tham quan có thẻ trèo lên đỉnh tháp để phóng tầm mắt ra bốn phương sau khi leo hơn 60 bậc thang xoáy trôn ốc.

Từ khu Tháp qua cầu cong tới khu “Phật giáo hội quán” ta thấy ở sân gạch có xây dựng 2 đình lớn (gạch vữa): Nhà hội quán xây dựng năm 1936, trong phong trào “chấn hưng Phật giáo:. Cấu trúc mái vòm cao, trên nóc mái có đầu đao theo kiểu đình làng, ở bốn góc đắp mặt hổ phù. Bên trái hội quán là dãy nhà 3 gian thờ Hưng Đạo Vương và 2 cha con vị đại khoa người làng Cổ Lễ, thế kỷ XIV (thời Trần Duệ Tông) là ông Đào Sư Tích đử Bảng nhãn năm 1374 và Đào Toàn Phú (con trai) đử Tiến sỹ… Trước nhà có văn bia ghi lại văn nghiệp của hai ông, soạn và khắc năm 1856 do Tiến sỹ Ngô Thế Vinh (người làng Bái Dương) soạn.

Từ khu hội quán, qua 2 cầu quả núi có hình quả núi có mái ngói che tới chùa chính (Thượng điện). Giữa chùa đặt quả chuông lớn trên gò đất vuông cao 4,2m, đường kính 2,2m, nặng 9.000 kg, chuông có hoạ tiết cánh sen, sóng nước … ở hiên chùa, phía ngoài có dãy cột hình lục lăng, trổ ô vuông. Hai bên lối vào giải vũ đắp con rồng đất lớn. Trong chùa cấu trúc mái vòm, trên trần trang trí hoạt tiết màu sắc rực rỡ như tấm thảm.

Trên Thượng điện có tượng Phật Thích ca cao 4m rộng 3,5m, bằng gử sơn son thiếp vàng, hai bên hành lang chùa là 2 dãy bia hậu dọc theo chùa là 2 dãy giải vũ.

Đặc biệt là nhà khách và nhà tổ có pho tượng Phạm Quang Tuyên, tác giả thiết kế ngôi chùa! Khá đẹp!.

Chùa Cổ Lễ ngoài việc là nơi thờ Phật, còn thờ thần sư Nguyễn Minh Không, rất nổi tiếng thời Lý (ông quê ở làng Điền Xá, xã Gia Thanh huyện Gia Viễn tỉnh Ninh Bình), bình sinh làm nghề đơm đó, nên 29 tuổi đi tu theo đạo Phật, ông là y sư đã từng chữa bệnh cho vua Lý Thần Tông thoát khỏi hiểm nghèo. Trong kháng chiến chống Pháp năm 1947, chùa Cổ Lễ là nơi làm lễ xuất phát cho 29 vị sư tự nguyện cởi áo cà sa ra mặt trận giết giặc cứu nước. Nhà sư Phạm Thế Long, người kế tục hoà thượng Phạm Quang Tuyên trụ trì ngôi chùa này đã tham gia kháng chiến, sau này trở thành Hoà thượng ông đã giữ một trọng trách trong giáo hội Phật giáo và Nhà nước Việt Nam. Nguyên phó Trưởng Ban trị sự phật giáo Trung ương, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội khoá V khoá VI và là người có uy tín lớn đối với Phật giáo thế giới. Hoà Thượng Phạm Thế Long là Phó Chủ tịch Hội Phật giáo Châu Á. Hoà thượng đã được Nhà nước ta trao tặng Huân Chương Độc lập hạng Nhì, huân chương Kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ hạng nhất.

Chùa Cổ Lễ có nhiều di vật văn hoá quý hiếm như một quả chuông 9 tấn giữa hồ và một quả chuông khác được đúc vào thời Tây Sơn dưới triều Nguyễn Cảnh Thịnh thứ 7 (1799) và một trống đồng (thời Lý). Một túi đựng đồng là biểu tượng của sự tích Nguyễn Minh Không sang Trung Quốc lấy đồng! Một lá cờ thần hai mặt ghi “Nam Thiên Thánh tổ” và “ Lý triều quốc sư”, có 4 thuyền chải để bơi thi vào hội hàng năm 16-9 âm lịch. Đó là hoạt động văn hoá thể thao giàu bản sắc dân tộc của dân cư ven biển.

Chùa Cổ Lễ là một di tích đã được Nhà nước Việt Nam công nhận là một di tích lịch sử văn hoá. Đó là một di tích có nhiều giá trị trong kiến trúc nghệ thuật, Phật giáo… Chùa có bố cục chặt chẽ, kết hợp với khung cảnh xung quanh một cách hài hoà, nhọn tháp cao vút lên giữa thảm lúa tươi xanh, làng mạc dân cư chen lấn, tạo nên bức tranh thuỷ mạc hữu tình.

Viếng cảnh chùa, lễ Phật cầu phúc lành đó là nơi gửi gắm tâm linh của dân cư Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XX. Trong lúc các luồng tư tưởng khác của nhân loại đang ùa vào, người Việt vẫn giữ vững niềm tin vào đạo Phật, một tôn giáo đã Việt hoá hàng chục thế kỷ.

Tượng Phật Thích Ca bằng đồng cao và nặng nhất Việt Nam ở Khu Du lịch Văn hóa Tràng An nặng 100 tấn, cao 10m, đúc tại thôn Thượng Đồng, xã Yên Tiến, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định để chuẩn bị kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội và đặt tại khu du lịch trên. Tượng do nghệ nhân Nguyễn Trọng Hạnh điêu khắc.

Vườn quốc gia Xuân Thủy

Dự án xây dựng các tuyến du lịch sinh thái tại Vườn quốc gia Xuân Thủy và xã Giao Xuân đã đem lại một cuộc sống mới cho người dân ở đây. Với lượng khách đều đặn, tuy chưa nhiều, nhưng cũng giúp bà con có thêm thu nhập bên cạnh nghề nông và nuôi trồng, đánh bắt thủy sản. Quan trọng hơn, là ý thức của người dân trong việc giữ gìn và bảo vệ vườn quốc gia, bảo vệ hệ sinh thái như tài sản của mình được nâng cao đáng kể.

Tiềm năng phong phú

Vườn quốc gia Xuân Thủy (Nam Định) cách Hà Nội khoảng 150km về hướng đông nam, với tổng diện tích khoảng 7.100ha, là nơi có cảnh quan độc đáo với hàng trăm loài động, thực vật quý hiếm. Đặc biệt đây là ngôi nhà của hơn 200 loài chim bản địa và chim di cư, trong đó có nhiều loài được ghi tên trong sách đỏ như cò thìa, giang sen, cò trắng Trung Quốc, giẽ mỏ thìa, mòng bể mỏ ngắn, choắt mỏ vàng… Đây là nơi có khu hệ chim lớn và phong phú nhất Việt Nam, hằng năm từ tháng 11, 12, hàng trăm loại chim từ phương bắc di cư xuống phương nam tránh rét đã chọn Xuân Thủy làm nơi dừng chân để tích lũy năng lượng cho hành trình dài hàng nghìn km, hoặc làm nơi trú đông. Lúc cao điểm, số lượng chim ở Xuân Thủy lên tới 30-40 nghìn cá thể.

Một góc vườn quốc gia (vùng đệm) nhìn từ chòi quan sát.

Từ năm 2006, vườn quốc gia Xuân Thủy phối hợp cùng Trung tâm bảo tồn sinh vật biển và phát triển cộng đồng (MCD) giúp đỡ người dân xã Giao Xuân (huyện Giao Thủy Thủy) xây dựng tour du lịch sinh thái với điểm nhấn là tuyến xem chim trong khu vực vườn quốc gia. Dự án mang tên “Cộng đồng tham gia phát triển du lịch sinh thái tại xã Giao Xuân, vùng đệm VQG Xuân Thuỷ, huyện Giao Thuỷ, tỉnh Nam Định”.

Ban đầu, du khách tham gia tour du lịch này chủ yếu là khách nước ngoài, các nhà khoa học, các nhà sinh vật học, sau này “tiếng lành đồn xa”, nhiều du khách trong nước, trong đó có cả các câu lạc bộ xem chim, đã kéo về đây chiêm ngưỡng vẻ đẹp thú vị của vùng đất ngập mặn này.

Địa chỉ “Vườn chim Xuân Thủy” xuất hiện cả trên những diễn đàn dành cho giới trẻ, thu hút nhiều bạn trẻ đam mê du lịch bụi và khám phá.

Điểm đầu tiên của tour du lịch, trên đường đi, du khách có thể ghé thăm Vị Khê, ngôi làng trồng cây cảnh nổi tiếng của Nam Định, nơi đây mỗi cây là một tác phẩm nghệ thuật của những nghệ nhân nông dân. Xuôi xuống theo con đường đê biển, điểm thứ hai – xã Giao Xuân - là nơi nghỉ chân và thưởng thức các món ăn đặc trưng của vùng đất này. Người dân Giao Xuân đón khách bằng những điệu hát truyền thống, và những món quà đãi khách đậm chất quê như ngô luộc, khoai nướng…

Khách dùng bữa cùng chủ nhà.

Ở Giao Xuân, khách du lịch nước ngoài thích nhất tour đạp xe dọc tuyến đê biển, thăm chợ cá buổi sáng sớm, thăm những chòi nuôi ngao, vạng ven biển và tìm hiểu cuộc sống gắn liền với sông nước của người dân nơi đây. Những làng nghề làm nước mắm, quay chậu cảnh, nấu rượu… cũng là các điểm tham quan thú vị trong tuyến du lịch này. Dọc con sông nhỏ chảy qua xã Giao Xuân, du khách còn được xem người dân chài làm nghề đánh cồng cồng, một loại hình đánh bắt cá trên sông, sử dụng thuyền nhỏ, vừa giăng lưới, gỡ cá vừa lắc lư thuyền… Được biết, thu nhập từ nghề đánh cồng cồng khá cao, từ 50-100 nghìn đồng/ngày, nhưng không phải ai cũng thạo nghề.

Xã Giao Xuân còn có những ngôi nhà bổi – nhà đặc trưng của vùng đất ven biển ngập nước, cũng là điểm đến thu hút du khách. Nhà bổi là những căn nhà khung gỗ, nền đất, được lợp bằng cói, mỗi mái nhà nặng hơn hai tấn, dày từ 1m-1,2m, mát mẻ vào mùa hè và ấm áp vào mùa đông. Qua thời gian, mái bổi xẹp dần xuống, nhưng vẫn rất bền, chịu đựng được sức tàn phá của gió biển. Những căn nhà mái bổi ở Giao Xuân có tuổi thọ hàng trăm năm và được người dân rất giữ gìn từ thế hệ này qua thế hệ khác. Người Giao Xuân cung cấp dịch vụ lưu trú cho du khách, khách ăn ngủ ngay tại nhà dân, nếu may mắn, bạn có thể được nghỉ tại một trong những căn nhà mái bổi này.

Dom và móng chân móng tay, hai loại đặc sản của vùng biển Giao Xuân.

Ẩm thực cũng là điều hấp dẫn du khách ở Giao Xuân. Vùng đất ven biển được phú cho nhiều loại đặc sản như ngao, vạng, don, vọp, móng chân móng tay … Người Nam Định cũng có nhiều cách chế biến món ăn rất đặc biệt, chẳng hạn con móng chân móng tay không chỉ luộc hay xào thông thường mà còn trộn theo kiểu nem thính, ăn lạ miệng và hấp dẫn.

Cuộc sống mới từ du lịch

Từ năm 2004, người dân Giao Xuân đã quen với sự có mặt của những du khách phương xa. Để người dân thành thạo các nghiệp vụ du lịch, MCD đã mời các giáo viên của trường dạy nghề Hoa Sữa đến tận nơi hướng dẫn bà con cách dọn phòng, nấu ăn, phục vụ khách. Hiện nay, số nhà đủ điều kiện lưu trú tại Giao Xuân vào khoảng hơn mười nhà.

Thu nhập từ du lịch tuy chưa nhiều nhưng cũng tương đối đều đặn, có thêm đồng ra đồng vào bên cạnh làm nông và nuôi trồng hải sản, giúp cho cuộc sống khấm khá hơn.

Ông Nguyễn Văn Vân, tham gia vào dịch vụ du lịch tại Giao Xuân từ những ngày đầu, cho biết: “Gia đình tôi và anh con trai cả là Nguyễn Văn Thắng đều tham gia cung cấp dịch vụ lưu trú cho khách, đến nay tất cả mọi người trong nhà đều đã thành thạo. Từ ngày làm du lịch, chúng tôi có thêm nguồn thu nhập, ai cũng phấn khởi, nhất là gần đây lượng khách về đều và nhiều hơn. Ngay tuần trước, tôi vừa đón một đoàn du khách Nhật Bản đi xem cò thìa”.

Du khách tham quan vườn quốc gia Xuân Thuỷ.

Du lịch không chỉ làm thay đổi cuộc sống, mà còn thay đổi cả cách nghĩ của người dân ở đây. Trước đây, phụ nữ trong gia đình chỉ là lao động phụ, hiếm khi ra khỏi nhà, càng không tham gia những hoạt động xã hội. Nhưng kể từ ngày “du lịch” về làng, rất nhiều phụ nữ đã tham gia các lớp học nghề, đi tuyên truyền bảo vệ môi trường, bảo vệ nguồn lợi chim trời cá biển.

Thu nhập từ nghề mới cũng khiến cho nhiều thợ săn chim ở Giao Xuân “rửa tay gác kiếm”, bỏ nghề săn và tham gia vào CLB bảo vệ chim trời do tổ chức Birdlife hỗ trợ thành lập. Ông Nguyễn Văn Thắng, một thợ săn chim lâu năm, từng có danh hiệu “vua chim”, là một trong những người như vậy. Giờ đây, ông là một thành viên tích cực của CLB, ngoài việc bảo vệ bãi chim Giao Xuân hằng ngày, ông còn là một hướng dẫn viên du lịch lành nghề, kể cho du khách những câu chuyện vô cùng phong phú về các loài chim ở Xuân Thủy.

Có thể thấy, mô hình du lịch sinh thái đã “bén rễ” và bắt đầu đơm hoa tại vùng đất ngập nước này. Người dân có được “cần câu” để sinh sống, hơn nữa, họ nhận thức được sâu sắc những tầm quan trọng và những giá trị quý báu mà khu bảo tồn mang lại cho họ. Thay đổi được nhận thức của người dân là điều quan trọng nhất trong việc bảo vệ thiên nhiên, và Vườn quốc gia Xuân Thủy là một trong số ít nơi áp dụng thành công phương thức này.

Theo Nhandan