NamDinh.Org

Khu di tích Phủ Giầy

Phủ Giầy
Từ thành phố Nam Định đi theo đường lộ 10 tới núi Gôi, rẽ phải 3 km là tới khu di tích Phủ Giầy



Phủ Giầy là tên gọi chung cho các di tích thờ bà Chúa Liễu Hạnh thuộc xã Kim Thái, huyện Vụ Bản. Đây là quần thể di tích được xây dựng trong một khu vực địa lý có nhiều dấu vết văn hoá của cư dân Việt xưa và nay. Cách đó không xa có núi Lê, núi Gôi, với các hang động nơi cư trú của Người tiền sử. Với những di vật văn hoá thời kỳ đồ đá: Rìu đá, cuốc đá... là những dấu vết văn hoá, chứng tỏ sự xuất hiện khá sớm của con người trên mảnh đất này! Điều này, dễ dàng giải thích cho việc bảo lưu những dấu vết văn hoá bản địa, những tín ngưỡng dân gian thuần Việt, Phủ Giầy là một hiện tượng tín ngưỡng dân gian thuần Việt, tồn tại và có sức hấp dẫn khách hành hương hàng vài ba thế kỷ nay.
Khách hành hương đến với Phủ Giầy, trước hết, hãy vượt hàng trăm bậc đá, lên đỉnh núi Tiên Hương thăm đền Thượng (còn gọi là đền Mẫu Thượng Ngàn). Năm 1857, tiến sĩ Lê Hi Vĩnh đã viết đôi câu đối:

"Thái tông thiệu bình nguyên niên, Phạm Gia Khải thánh"

Thế tông Quang Hưng sơ thế Thái lĩnh lập từ

Tạm dịch:


Đời Thái Tông niên hiệu Thiệu Bình, năm đầu họ Phạm Sinh ra bậc thánh (1434)

Đời Thế Tông, niên hiệu Quang Hưng năm đầu, dựng đền ở núi Thái (1578)

Như vậy, núi Tiên Hương còn có tên gọi là núi An Thái.
Phía Nam đền Thượng, trên một quả đồi nhỏ có ngôi chùa cổ, ở đó có cây hương đá (khắc bài kinh cúng phật) từ đầu thế kỷ XVIII và cây tháp 14 tầng, phong cách kiến trúc thời Nguyễn...
Gần núi Tiên Hương còn có đền thờ Thiền Sư Không Lộ, nhân dân thường gọi là đình ông Khổng, và một số khu di tích khác có liên quan đến khu di tích Phủ Giầy.
Khu di tích Phủ Giầy từ bao đời nay thu hút khách du lịch hành hương trên khắp mọi nẻo đường về đây, ngoài yếu tố tín ngưỡng, di tích này còn có giá trị rất cao về kiến trúc, nghệ thuật thực sự còn được coi là tài sản văn hoá của dân tộc nói chung và Nam Hà nói riêng.
Nguyên xưa kia, hai thôn Vân Cát và Tiên Hương là một. Ngôi phủ thờ "Tam toà thánh mẫu" ở An Thái, huyện Thiên Bản còn đơn sơ, được xây dựng từ thời Lê Cảnh Trị (1663 - 1671). Sang đầu thời Nguyễn (1806) mới tách thành hai thôn Vân Cát và Tiên Hương và cũng từ đó hai thôn đều xây phủ thờ bà Chúa Liễu Hạnh.
Trước hết là Phủ Tiên Hương!
Phủ Tiên Hương được xây dựng từ thời Lê Cảnh Trị (1663 - 1671), nhưng qua nhiều lần tu tạo đến 1914, dưới thời Nguyễn Duy Tân, Tổng đốc Nam Định Đoàn Triển về hưng công, nên công trình còn lại đến nay có quy mô bề thế hơn xưa rất nhiều.
Phủ Tiên Hương có 19 toà với 81 gian lớn nhỏ, mặt Phủ quay phía Tây Nam nhìn về dãy núi Tiên Hương. Trước phủ có hồ và một sân rộng, có ba toà nhà giàn hàng ngang hai tầng, tách mái. Đây là Phương Du nơi đón khách tới hành hương, Phương Du có cấu trúc cân đối, các mảng trạm khắc trên các cấu kiện rất hài hoà, thanh thoát thể hiện hình rồng, hình phượng (hai trong bốn con vật tứ linh). Liền đó là hồ bán nguyệt ghép bằng đá lục lăng, có đường kính dài 26m, hệ thống lan can bao quanh hồ được xây dựng rất mỹ thuật, hai cầu nước được trạm khắc hình con rồng, với móng vuốt sắc nhọn tinh sảo.
Phủ có 4 lớp thờ (4 cung): đệ nhất, đệ nhị, đệ tam, đệ tứ. Cung đệ tứ được tập trung các nghệ thuật trạm khắc tinh vi, thể hiện các đề tài: hổ phù, lân hí cầu và rồng phượng, vân ám, các bức cốn, mê nách được trạm khắc theo các chủ đề "ngũ phúc", "tứ linh", "tứ quí".
Ngoài ra những bức cửa võng, những cuốn thư, câu đối, đại từ... của các tiến sĩ, đốc học bái tiến cũng có ít nhiều giá trị về sử học, văn học và mỹ thuật, như: "Thiên hạ mẫu nghi" hoặc "Thiên bản nhất kỳ".
Điều đáng chú ý là bài trâm trên cuốn thư của đốc học Ngô Giáp Đậu:

"... Nhà ở An Thái nơi đất thiêng liêng

Còn nhớ hiển thánh từ niên hiệu Dương Hoà (1642)
Kinh sách đã lặng lẽ thấu suốt những bí quyết tam muội
Ánh sáng của lòng từ rộng khắp vào nhang khói của vạn nhà.
Tiếng tăm nước cũ tôn sùng vị vương mẫu"
(Dương Văn Vượng dịch)

Cung đệ nhị cũng được trang hoàng lộng lẫy. Đây là nơi thờ "Khải sinh thánh phụ Trần Quý Công", "Khải sinh thánh mẫu Trần Môn Chính Thất" và Trần Đào Lang (là bố, mẹ và chồng của Bà Chúa Liễu Hạnh).
Cung đệ nhất (chính cung) có 1 khám thờ, khảm trai, bề thế và tinh sảo. Bên trong có 5 toà Long cung sơn son thiếp vàng rực rỡ. Đây là nơi đặt năm pho tượng có giá trị mỹ thuật của thế kỷ XIX. Đó là tượng "Thánh phụ thánh mẫu" và "Tam toà thánh mẫu".
Ngoài ra còn một số công trình phụ như nhà bia, nhà khách, nhà kho... tạo thành lối "nội trùng thiêm ngoại chữ quốc" bề thế và ngoạn mục.
Phủ Vân Cát một công trình kiến trúc qui mô, được xây dựng trên khu đất rộng ước chừng gần 1 ha, đứng biệt lập, nhưng cũng thuận lợi về giao thông, do vậy khách hành hương không thể không đến Phủ Vân.
Phủ Vân quay về hướng Tây Bắc, trước mặt là cánh đồng lúa bạt ngàn, cũng kiến trúc theo phong cách "Nội trùng thiêm, ngoại chữ quốc" (các toà nhà chính bên trong song song chung thềm, hai bên có hành lang nhà ngang, mặt trước có ngọ môn khép kín).
Tuy bị hư hỏng nhiều, nhưng Phủ Vân Cát vẫn còn 7 toà với 30 gian lớn nhỏ. Cung đệ tứ, mái cong, làm theo lối chồng diêm tám mái, các cấu kiện như bẩy, kẻ, được gia công trạm khắc long hoá, soi chỉ rất công phu, con rồng uyển chuyển nhẹ bay trên xà, trên bẩy, đan xen có những con phượng, vờn múa theo nhiều kiểu dáng, con "qui" ẩn hiện nơi ao sen, bầy "ly" vui đùa uốn lượn ở góc xà, đầu bẩy rất sinh động, đây là đề tài "tứ linh" được thể hiện "ẩn hiện" (hư thực) rất uyển chuyển.
Hệ thống cửa "Ngọ môn" xây dựng theo kiểu chồng diêm ba tầng, với hàng chục cột trụ, 5 gác lâu, tường hoa bao quanh nhiều văn bia đặt dưới cổng Ngọ môn ghi chép về việc Bà Chúa Liễu giáng sinh, và sự đóng góp tiền của xây dựng công trình đền, Phủ Vân qua năm, tháng của nhân dân.
Phía ngoài ngọ môn có hồ bán nguyệt, giữa hồ là nhà Thuỷ lâu, ba gian, mái cong. Công trình này được gia công rất công phu, từ viên đá "Cẩn qui" ghép móng, hệ thống lan can với các hoạ tiết "tứ linh, tứ quí" đến hai cầu đá bắc qua hai đầu hồ vào thuỷ lâu cung thể hiện tài nghệ của các nghệ nhân xưa. Phủ Vân còn có hệ thống cánh võng chạm khắc, và sơn son thiếp vàng công phu thể hiện đề tài hoa lá cách điệu
Điều đáng quan tâm là bức đại tự ở gian giữa tiền đường đề rõ: "Tiên nhân cựu quán" (quê cũ của người tiên) (Bảo Đại mùa đông năm Đinh Sửu).
Hoặc đôi câu đối:

"Tự hữu quốc gia dĩ lai, gia phục mẫu nghi, quốc phong vương tước

Mạc vi thần tiên chi đảo, tiên cư thiên thượng, thần tại nhân gian"
(Hàn lâm viện thi đọc, lĩnh Vụ Bản tri huyện Phạm Quang Phúc bái tiến)
(Từ khi có quốc gia đến nay, nhà thì tôn là nghi thức người mẹ, mà nước thì phong tước Vương
Đừng bảo thần tiên là quái đản, tiên trên thượng giới, thần ở nhân gian)
(Dương Văn Vượng dịch)

(còn nữa)

Phủ Vân cũng có 4 lớp thờ tự (4 cung) như ở Phủ chính Tiên Hương. Cung đệ nhất nơi thờ tượng "Tam toà thánh mẫu" cũng uy nghi đường bệ, phong cách tượng bên Phủ Vân nền nã và dịu dàng hơn. Nhìn chung đó là những pho tượng đẹp, thể hiện người phụ nữ Việt Nam (đa thần linh hoá) nhưng vẫn giữ được những nét dịu hiền, đoan chính, nhưng cũng có cái gì đó oai nghiêm, sắc sảo...
Một công trình văn hoá trong quần thể di tích Phủ Giầy đáng kể nữa là lăng Bà Chúa Liễu, được xây dựng vào năm 1938, theo lời kể của người già, thì lăng Bà Chúa được xây dựng do Nam Phương Hoàng Hậu hưng công. Lăng được thiết kế xây dựng bằng đá xanh, trên bình diện 625 m2, gồm 5 vòng đường kính vuông, mỗi cạnh dài 24m. Mỗi vòng đường đều để 4 cửa vào lăng theo 4 hướng: Đông - Tây - Nam - Bắc. Các cửa đều có trụ cổng, trên đặt bông sen chúm chím nở. Năm vòng đường có 5 độ cao khác nhau, để tạo những mảng sân bậc thang bao quanh lấy phần mộ. các vòng tường bao được trạm khắc công phu theo từng chủ đề, từng vị trí thích hợp như: Chấn song con tiện, chữ thọ, cẩm qui, chữ Vạn nổi...
Lăng mộ ở vị trí trên cùng hình bát giác, có đường chỉ viền chạy xung quanh, lại tạo thành 88 núm "vú" như 88 bông hoa chạy viền quanh mộ, mà tương truyền đây là hình tượng "bầu sữa mẹ".
Toàn lăng có 60 búp sen hồng trông xa dáng như một hồ sen cạn. Cũng trong khu lăng còn có hai toà phương đăng bằng đá xanh được xây dựng rất công phu. Đây là nơi đặt bàn thờ Công chúa và văn bia ca ngợi công đức của Bà.

"Tiên lương linh tích muôn đời

Trường xuân phúc quá thảnh thơi lâu dài"

Có thể nói toàn bộ khu di tích Phủ Giầy có giá trị rất cao về trình độ kiến trúc nghệ thuật cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Đến với Phủ Giầy là đến với một di tích hoàn chỉnh yếu tố tín ngưỡng dân gian thuần Việt. Và, cũng là thăm một di sản văn hoá đã được nhà nước Việt Nam thừa nhận, theo quyết định số 09 VH - QĐ, năm 1975.
Năm tháng qua đi cùng với lớp bụi thời gian các công trình này đã bị thiên nhiên làm hư hại. Được sự hỗ trợ và lòng hảo tâm của các qúi khách trong ngoài nước, các di tích trong quần thể di sản Phủ Giầy đang được tu sửa lại như thuở ban đầu, đáp ứng lòng mến mộ của khách hành hương bốn phương đến với Bà Chúa Liễu./.

(Nguồn vhnd.thitruongnamdinh.com)

Tiềm năng du lịch Nam Định

Du lịch biển Đến Nam Định quý khách luôn được đón tiếp nồng hậu và chu đáo trong các khách sạn, nhà nghỉ đầy đủ tiện nghi, được thưởng thức những món ăn đặc sản của địa phương, được nghe hát chèo văn và xem múa rối nước một loại hình nghệ thuật độc đáo....


Tỉnh Nam Định nằm ở trung tâm đồng bằng sông Hồng, cách thủ đô Hà Nội khoảng 90 km về phía Đông Nam. Nằm trên tuyến đường sắt Bắc Nam, tuyến quốc lộ 10 nối với cửa khẩu Móng Cái và khu du lịch Hạ Long – Cát Bà; có dải bờ biển dài 72 km cùng với hệ thống sông Hồng, sông Đáy, Nam Định có điều kiện giao lưu thuận lợi với các vùng, miền trong nước, các quốc gia trong khu vực.

Thiên nhiên đã dành cho Nam Định sự ưu ái đặc biệt với những cánh đồng thẳng cánh cò bay, những vườn cây trĩu quả, những dòng sông đỏ nặng phù sa và những bãi biển trải dài cát mịnh.
Từ xưa Nam Định đã được coi là miền đất “Địa linh nhân kiệt”, nơi phát tích của Vương triều Trần, một triều đại hưng thịnh bậc nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Người Nam Định vốn tài hoa, thông minh, cần cù và năng động; từ xưa đã tạo dựng và để lại cho con cháu kho tàng di sản văn hóa tinh thần mang đậm bản sắc dân tộc với những nét đặc trưng của nền văn minh lúa nước.

Đến với Nam Định, du khách có dịp tham quan chiêm ngưỡng các quần thể di tích với nét kiến trúc tinh xảo, độc đáo: Đền Trần, Chùa Tháp, Đền Bảo Lộc, Chùa Cổ Lễ, Chùa Keo Hành Thiện, Phủ Giầy và được hòa mình vào các lễ hội truyền thống như: Lễ hội Đền Trần, Lễ hội Phủ Giầy, Lễ hội Chùa Cổ Lễ…

Du khách có thể ghé thăm các làng nghề, làm quen với các nghệ nhân tài hoa làm nghề chạm khắc, đúc đồng, dệt lụa, trồng hoa cây cảnh ở La Xuyên, Cát Đằng, Vân Chàng, Cổ Chất, Điền Xá. Du khách cũng có thể tận hưởng những ngày nghỉ ngơi giải trí sảng khoái tại khu du lịch biển Thịnh Long, Quất Lâm nơi mà được xem là vẫn còn vẻ hoang sơ. Du khách cũng có thể tham quan khu bảo tàng thiên nhiên Xuân Thủy, khu bảo tồn thiên nhiên đầu tiên của Việt Nam tham gia công ước quốc tế RAMSAR với hệ sinh thái rừng ngập mặn độc đáo, đa dạng và phong phú bao gồm nhiều loại động thực vật quý hiếm. Đây là điểm dừng chân của các loài chim di trú từ phương Bắc trong đó có nhiều loại được ghi vào sách đỏ Quốc tế.

Đến Nam Định quý khách luôn được đón tiếp nồng hậu và chu đáo trong các khách sạn, nhà nghỉ đầy đủ tiện nghi, được thưởng thức những món ăn đặc sản của địa phương, được nghe hát chèo văn và xem múa rối nước một loại hình nghệ thuật độc đáo.

Du lịch Nam Định chào đón các bạn

(Nguồn Ngoại Vụ Nam Định)

Đình, đền thờ các nhân vật thời Hùng Vương

Đình Sùng Văn: xã Mỹ Thuận, huyện Mỹ Lộc, thờ Linh Lang đại vương, một vị tướng thời Hùng Vương. Thần tích kể, Linh Lang con ông Triệu Hỏa làm quan dưới thời Hùng Duệ Vương tại đất Sơn Nam, lấy bà Phạm Thị Tư người làng Đồng Thời, nay là thôn Sùng Văn, xã Mỹ Thuận


- Đình Sùng Văn: xã Mỹ Thuận, huyện Mỹ Lộc, thờ Linh Lang đại vương, một vị tướng thời Hùng Vương. Thần tích kể, Linh Lang con ông Triệu Hỏa làm quan dưới thời Hùng Duệ Vương tại đất Sơn Nam, lấy bà Phạm Thị Tư người làng Đồng Thời, nay là thôn Sùng Văn, xã Mỹ Thuận.
Khi quân Thục đem quân đánh nước ta, Vua Hùng giao cho Tản Viên thống lĩnh các lực lượng, phong Linh Lang làm đại tướng để cùng cản pháp quân giặc. Sau chiến thắng, Linh Lang trở về thăm quê ngoại là làng Đồng Thời và mất trên đường đi.
- Đền đá: thôn Nam Hà, xã Tân Thịnh huyện Nam Trực, thờ 3 vị tướng thời Hùng Duệ Vương. Tương truyền xưa có ông Vũ Sơn người Châu Ái (Thanh Hóa) chuyên làm thuốc và dạy học, bỏ quê hương tìm đường sinh sống. Khi đến làng Kim Âu, huyện Giao Thủy, phủ Thiên Trường, nay là xã Tân Thịnh, huyện Nam Trực thấy phong cảnh hữu tình, dân cư đông đúc đã xin ở lại làm ăn. Ông lấy bà Hoàng Thị Loan người địa phương, sau sinh được hai người con đặt tên là Gia Sửu và Chính Ngọ. Bà Loan mất sớm, ông Vũ Sơn lấy bà Trần Thị Thịnh để có người nuôi dậy 2 con. Bà Thịnh sau sinh ra Vũ Uy. Ba anh em được cha mẹ cho ăn học chu đáo. Sau khi ba mẹ qua đời ba anh em ra đầu quân,được vua Hùng Duệ Vương yêu quý phong cho làm tướng. Quân Thục sang xâm chiếm, ba ông đã về làng Kim Âu mộ thêm binh lính để đi chiến đấu..
- Sau khi thắng trận, ba trở về quê hương chia Kim Âu thành ba làng là Võ Lao, Thượng Lao và Nam Hà và chia nhau mỗi người một làng; chuyên dân chăm lo việc nông tang, lấy cấy lúa làm đầu dựng nhà dậy học cho con em trong làng. Sau khi mất dân làng lập đền thờ các ông. Đền đá xã Tân Thịnh là một kiến trúc độc đáo thời Hậu Lê trên đất Nam Định.
- Miếu Chân Nương cung phi: xã Vạn Lộc, huyện Giao Thủy. Tương truyền thời Hùng Vương ở xã Vạn Lộc có hai vợ chồng Vũ Đức và Nguyễn Thị Quang, chăm làm điều thiện, tuổi ngoài 40 mà chưa có con nối dõi. Một hôm bà Quang chiêm bao có thần nhân trao cho bà bông hoa mai. Sau đó bà mang thai và sinh được con gái đầu lòng vào ngày 6 tháng giêng Nhâm Thân (?), đặt tên là Chân Nương. Lớn lên Chân Nương càng xinh đẹp, Hùng Hiền Vương nghe tiếng muốn chọn làm cung phi. Chân Nương ở trong nội cung 15 năm sau xin lập cung riêng ở xã Hoành Vực, huyện Giao Thủy. Bà khuyên dân chăm chỉ việc đồng áng, trồng dâu nuôi tằm. Những năm hạn hán, lụt lội, mất mùa, bà xuất tiền thóc của gia đình cứu giúp dân nghèo. Không may trong một chuyến đi thăm thú phong cảnh bên sông Mã ở Ái Châu (Thanh Hóa), gặp mưa bão sóng to lật thuyền, bà và thị nữ bị chết đuối. Hùng Hiền Vương nghe tin liền ngự giá đến sông Mã trách phạt thủy thần. Đếm ấy Hùng Vương mộng thấy Thủy thần đến cáo lỗi và cho biết Chân Nương đã hết hạn ở trần gian, nay phải về Thủy cung. Vua liền sắc phong cho bà là Thượng đẳng Phúc thần và sai dựng miếu thờ

(Nguồn Địa chí Nam Định)

Vườn chim lớn nhất ở VN - Tỉnh Nam Định

Khu bảo tồn đất ngập nước Xuân Thủy (cách Nam Ðịnh-60km)-điểm Ramsar duy nhất của VN, có tầm quan trọng quốc tế là một bãi bồi rộng lớn nằm ở phía nam của sông Hồng với tổng diện tích đăng ký tham gia công ước Ramsar là 12.000ha, trong đó ngoài diện tích đầm lầy còn có hơn 3.000ha rừng ngập mặn.




Ðây là hệ sinh thái cửa sông ven biển rất quan trọng cả về mặt sinh thái (nơi sinh sống của nhiều loài quan trọng là bãi sinh sản của các loài thủy sinh...) và kinh tế xã hội (chắn bão, chắn sóng, cung cấp nguồn lợi thủy hải sản biển và ven bờ...). Xuân Thủy được các nhà điểu học quốc tế thừa nhận là "sân ga của các dòng chim di trú quốc tế" với hơn 200 loài, trong đó gần 100 loài chim di cư và hơn 50 loài chim nước. Tại khu vực này, các nhà khoa học đã xác nhận có đến chín loài chim được ghi trong sách đỏ quốc tế gồm: bồ nông (hai loài), cò thìa (hai loài), mòng bể đầu đen mỏ ngắn, cò trắng Trung Quốc, choi choi mỏ thìa, choắt đầu đốm và choắt chân màng lớn.

Cuối tháng bảy vừa qua, một nhóm những người làm công tác bảo tồn thiên nhiên đến tham quan vùng đất lý thú này. Không lâu sau khi đặt chân vào Xuân Thủy, trước mắt chúng tôi là đàn tám con cò lạo Ấn Ðộ màu sắc sặc sỡ đang tìm mồi giữa bãi lầy, trông từ xa như một bức tranh đẹp minh họa trong sách giáo khoa sinh vật. Ði tiếp một quãng dọc theo triền sông dẫn vào vùng lõi của khu bảo tồn, trong tầm mắt chúng tôi là nhiều loài chim khác như chim le hôi, cò lụa, cò lụa lùn, cò bợ, choắt chân hống, choắt nhỏ, bìm bịp lớn, bìm bịp nhỏ, bồng tranh, sả đầu nâu, bách thanh đuôi dài...

Ông Nguyễn Xuân Cách, giám đốc khu bảo tồn, cho biết cứ vào đầu mùa đông mỗi năm, trên đường di cư từ phương bắc xuống phương nam, nhiều loài chân dừng chân ở đây để tích lũy năng lượng cho hành trình còn lại của mình, một số loài khác chọn nơi đây là điểm lý tưởng để dừng chân trú qua mùa đông. Vào những ngày tháng mười, mười một du khách đến với Xuân Thủy có thể tận mắt chứng kiến từng đàn chim di trú, chim nước có khi đến hơn 40.000 cá thể, bay rợp cả một khoảng trời. Xuân Thủy là một vườn chim tự nhiên, phong phú các loài vì thế hằng năm thu hút 30-40 đoàn nghiên cứu đến từ các nước Canada, Hà Lan, Mỹ, Pháp, Anh, Hàn Quốc... Ông Cách cho biết thêm: hiện nay ban quản lý khu bảo tồn đang cố gắng hoàn thiện các dịch vụ để phục vụ du khách đến tham quan khu bảo tồn như xây dựng các chòi xem phim trang bị các ống nhòm xa, thuyền đưa du khách tham quan hệ sinh thái rừng ngập mặn cửa sông Hồng... trên cơ sở để người dân địa phương cùng quản lý và thực hiện các dịch vụ du lịch sinh thái.

Khó khăn lớn nhất để bảo tồn các loài chim nước và chim di cư ở Xuân Thủy là chất thải nông nghiệp, ô nhiễm của các ao hồ nuôi tôm cách đó không xa, và tệ hại hơn vẫn còn những người dân đặt bẫy chim để bán kiếm sống.

(Nguồn TTCN)

Hệ thống di tích liên quan đến thời quốc gia độc lập (thế kỷ X-XIX)

tháp Phổ Minh
Chùa Phổ Minh (Phổ Minh tự) nằm cách khu vực đền Trần khoảng 300m về phía tây, thuộc thôn Tức Mạc, xã Lộc Vượng. Đây là một ngôi chùa từ thời Trần (thế kỷ XIII-XIV), thờ Phật và Trúc Lâm Tam Tổ, còn cây tháp cap 19,51m, 14 tầng.



1) Các di tích liên quan đến thời Đinh – tiền Lê
- Đình Xám: thôn Lạc Đạo, xã Hồng Quang, huyện Nam Trực, thờ Trần Minh Công tức Trần Lãm. Thời Ngô Vương dựng nước, 12 sứ quân cát cứ dẫn đến tình trạng tranh chấp thôn tính lẫn nhau. Thời đó, Trần Lãm chiếm cứ vùng Bố Hải khẩu (Thái Bình). Đinh Bộ Lĩnh được nhân dân các địa phương ủng hộ đã đứng lên thu giang sơn về một mối. Ông liên kết với sứ quân Trần Lãm để tăng cường lực lượng. Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế, phong cho Trần Lãm chức Phụ dực quốc chính thượng tướng công, cấp cho thực ấp tại đạo Sơn Nam (nay là Nam Định).
- Đình Thượng Đồng: xã Yên Tiến, huyện Ý Yên. Đình thờ Đinh Tiên Hoàng làm thành hoàng.
- Đền Gin: thông Chiền, xã Nam Dương, huyện Nam Trực, một trong 12 sứ quân
- Đền An Lá: xã Nghĩa An, huyện Nam Trực thờ Nguyễn Tấn, một vị tướng của nhà Đinh (thế kỷ thứ X). Ngay từ nhỏ Nguyễn Tấn học hành thông minh, võ nghệ siêu quần. Trong cảnh đất nước bị xâu xé, ông đã đứng lên tập trung trai tráng được vài trăm người, thường xuyên luyện tập võ nghệ.
- Đền Hưng Lộc: xã Nghĩa Thịnh, huyện Nghĩa Hưng, thờ Phạm Cự Lượng tướng thời Đinh. Ông là Tâm phúc tướng quân của Đinh Bộ Lĩnh, cai quản thị vệ và bảo vệ hoàng thành
2) Các di tích liên quan đến thời Lý – Trần
- Phế tích pháp Chương Sơn: tại núi Bái, thôn Ngô Xá, xã Yên Lợi, huyện Ý Yên. Tháp xây dựng vào những năm 1108-1117, dưới thời vua Lý Nhân Tông. Phế tích tháp Chương Sơn được phát hiện từ lâu, nhưng đến năm 1965-1966 mới được khai quật với diện tích 900m2. Nghiên cứu cho thấy tháp chuông có thể cao đến 57,5m là một trong các tòa tháp lộng lẫy xây vào thời Lý. Tháp bị phá hủy dưới thời thuộc Minh.
- Chùa Đại Bi: xã Nam Giang, huyện Nam Trực. Tương truyền được xây dựng từ thời Lý Nhân Tông. Cùng với thờ Phật, chùa còn thờ Từ Đạo Hạnh và Thiền sư Giác Hải – hai nhân vật tu hành Phật giáo nổi tiếng thời Lý
- Chùa Phổ Minh (Phổ Minh tự) nằm cách khu vực đền Trần khoảng 300m về phía tây, thuộc thôn Tức Mạc, xã Lộc Vượng. Đây là một ngôi chùa từ thời Trần (thế kỷ XIII-XIV), thờ Phật và Trúc Lâm Tam Tổ, còn cây tháp cap 19,51m, 14 tầng.
- Chùa Đệ Tứ (Đại thánh quán tự): xã Lộc Hạ, ngoại thành Nam Định. Phía đằng sau thờ Trần Nhật Duật
- Đền Trần: thôn Tức Mạc, xã Lộc Vượng, ngoại thành Nam Định. Từ năm 1239, vua Trần cho dựng cung điện ở đây để lấy chỗ đi lại về chơi thăm. Công việc này giao cho Phùng Tá Chu chỉ đạo thi công.
- Đền Bảo Lộc: xã Mỹ Phúc, huyện Mỹ Lộc thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Đền được xây trên trang ấp cũ của An Sinh Vương Trần Liễu, thân sinh của Hưng Đạo Đại Vương
- Đền Cố Trạch: thông Tức Mạc, xã Lộc Vượng ngoại thành Nam Định. Đền được dựng từ thời Trần cùng niên đại với chùa Phổ Minh (năm Hưng Long thứ 8) triều vua Trần Anh Tông. Đền thờ các vua nhà Trần
- Đình Cả: thôn Đệ Nhất, xã Mỹ Trung, huyện Mỹ Lộc, thờ tướng quân Phạm Ngộ và các tướng thời nhà Trần
- Đình Cao Đài: xã Mỹ Thành, huyện Mỹ Lộc, thờ Thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải và vợ là công chúa Phụng Dung – con gái Thái sư Trần Thủ Độ./.

(Nguồn Địa chí Nam Định)

Di tích lịch sử văn hóa: Đền Cố Trạch - Nam Định

Đền Cố Trạch
"Mùa Xuân có lễ Khai ấn, mùa Thu có lễ hội Trần". Người quê Nam Định dù đi đâu về đâu vẫn nhớ về những lễ hội truyền thống trên vùng đất tổ của các vua nhà Trần với các di tích văn hóa lịch sử như chùa Phổ Minh, đền Trần và đền Cố Trạch.



Đền Cố Trạch nằm cách quốc lộ 10 khoảng 300 m, thuộc địa phận xã Lộc Vượng, ngoại thành Nam Định, thờ Đức thánh Trần: Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn. Ông cùng với vua Quang Trung, đại tướng Võ Nguyên Giáp được thế giới công nhận là danh tướng. Ngôi đền này nằm sát với đền Trần thờ các vua nhà Trần, cùng chung hàng cây lưu niên, hàng tường bao, cửa vào, sân gạch, hồ sen với 6 con rồng đá trườn xuống nước như sắp vẫy vùng. Được xây dựng vào cuối thế kỷ XIX, đến năm 1962, nó được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp nhà nước.
Cố Trạch có nghĩa là "nhà cũ". Tục truyền vào giữa thế kỷ XIX, nhân dân đào được trên đất đền hiện nay một phần bia ghi rõ là đất ở nhà cũ của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn. Bước chân vào đền, du khách sẽ gặp ngay ở cung đệ nhất bức đại tự khắc gỗ năm Đinh Dậu (1897). Trên đó ghi "Hưng Đạo Thân Vương Cố Trạch", nghĩa là nhà cũ của Hưng Đạo Vương. Qua cung đệ nhất, đến cung đệ nhị, khách sẽ gặp "vật báu" có một không hai. Đó là bộ cánh cửa gỗ. Khi khép lại nó tạo thành những bức tranh lịch sử liên hoàn chạm khắc tỷ mỉ, công phu. Mỗi cánh cửa mở ra là một sự kiện, một nhân vật lịch sử của thời Trần hiện về. Từ hình ảnh lưỡng long chầu nguyệt đến cảnh Trần Thái Tông lên ngôi hoàng đế. Rồi các Hội nghị Diên Hồng, Hội nghị Bình Than, trận Chương Dương-Hàm Tử, trận Bạch Đằng Giang nổi tiếng, cảnh Thoát Hoan chui ống đồng tháo chạy hiện lên sinh động qua bàn tay khéo léo và óc sáng tạo của các nghệ nhân.
Sau hai cung là khu "Tại Thiên hương". Hưng Đạo Vương và các quan văn, võ được thiết kế thờ trong không gian không có mái che để trời đất hòa tụ. Tòa Tiền Đường có ban thờ, bài vị 3 vị danh tướng có công trong chống giặc Nguyên Mông là Nguyễn Chế Nghĩa, Phạm Ngũ Lão, Phạm Ngộ.
Hè qua thu tới, về với mảnh đất Thiên Trường, dự lễ hội Trần, du khách sẽ có dịp bước vào thế giới lịch sử, được sống lại với hào khí Đông A trong 3 lần chiến thắng giặc Nguyên Mông của dân tộc./.

(Nguồn namdinh.vn)

Lăng mộ Thánh Mẫu

Theo Khiếu Năng Tĩnh trong Nam Định địa dư chí lược: Tại cồn Cá Chép xã Tiên Hương có ngôi mộ cổ, xung quanh cây cối xanh tươi, tương truyền là mộ Liễu Hạnh.



Nhân dân trong làng mỗi khi có bệnh thường ra đây hái lá bẻ cành về sao vàng rồi sắc uống nên rất nhiều người khỏi bệnh. Thời Minh Mệnh (1820-1840) quan huyện Vụ Bản cho người xây gạch quanh mộ và xây một bệ nhỏ cho mọi người đến đặt lễ. Đó là lăng mộ Liễu Hạnh nằm trên cồn Cá Chép ở xứ Cây Đa thôn Tiên Hương. Năm 1938, vua Bảo Đại đã cho “Hội Xuân kinh” triều đình Huế tiến hành hưng côn xây dựng khu lăng Mẫu.
Lăng được xây dựng trên một khu đất cao với diện tích 652m2. Trung điểm của lăng là một ngôi mộ hình bát giác, với đồ hình bát quái. Xung quanh có đường viền tạo những núm vú hình quả lựu mà dân gian vẫn gọi là bầu sữa mẹ biểu hiện về sức sinh sôi. Phía ngoài vào tới mộ có năm vòng tường, khoảng cách giữa các lớp tường đá như nhau. Hướng chính của lăng là hướng tây quay về núi Tiên Hương, các phía còn lại đều có cửa, cửa được bổ trụ, trên đặt các nụ sen bằng đá. Tất cả búp sen nhất nhô, xa trông như một hồ sen đang chớm nở. Mỗi mặt tường có bốn cột đồng trụ vuông, cao bằng nhau. Như vậy từ ngoài vào trong có tất cả 60 cột trụ to nhỏ khác nhau. Trên các cột đá này là những nụ sen
Bốn cửa đều có bậc tam cấp bằng đá lên xuống. Lăng được xây dựng cao dần. Từ lớp tường thứ nhất ngoài cùng, vào đến lớp tường thứ hai thì nằm trên một mặt phẳng, nhưng đến lớp tường thứ ba trở vào mặt nền cứ được nâng dần và đỉnh cao nhất là khu lăng mộ ở trên độ cao đã được nâng lên là 4,40m. Ngôi mộ được đặt ngay chính trung tâm và ở độ cao nhất của khu lăng.
Tại bốn cửa ở bậc cuối cùng đều có một bức bình phong bằng đá án ngữ. Các bức bình phong này làm như một cuốn thư, hai đầu cuộn lại, ở phía trên một bên là chuôi gươm và một bên là đầu một cán bút lông, còn phía dưới trang trí chữ thọ với hoa lá. Hoa văn ở mỗi lớp tường mang những phong cách khác nhau như những chữ thọ, khắc nổi chữ vạn trong những khối lục lăng, những hình tròn tạo thành những móc xích...Đằng sau cửa chính, nằm về phía hai góc đối diện với cửa ra vào là hai nhà bia với bốn cột vươn lên để đỡ bộ mái uốn cong về phía các góc đao

(Nguồn Địa chí Nam Định)

Cột cờ Thành Nam

Xây dựng vào thế kỷ XIX, cùng với cột cờ ở kinh thành Huế năm 1807, cột cờ Hà Nội năm 1812, cột cờ ở thành Bắc Ninh năm 1838.



Căn cứ theo một số tư liệu như Đại dư thuế lệ thì cột cờ Thành Nam xây cùng thời với cột cờ Hà Nội. Công trình này đã được bổ sung thêm nhiều như phía trên đỉnh, nên mãi đến năm Quý Mão (1843) mới hoàn tất.
Cột cờ thành Nam Định cao 23,84m kiến trúc cao nhất trong Thành Nam được xây vào năm Gia Long thứ 11 (1812) ở phía nam nội thành, cách Vọng Cung­­­­­ khoảng 100m. Cột cờ được xây trên hai tầng bệ, cột hình vuông thu dần từ dưới lên. Tầng dưới cùng hình vuông mỗi cạnh cao 16,33m, cao 2,40m. Hai phía đông và tây của tầng một có hai cầu thang xây bằng gạch 10 bậc dẫn lên tầng hai. Tầng này mỗi cạnh 11,42m, cao 3,10m. Bốn mặt bệ đều xây lan can, trổ bốn cửa. Trên khuôn cửa đông có hai chữ Nghênh húc (đón ánh ban mai). Khuôn cửa nam có hai chữ Hướng quang (hướng theo đức sáng). Thân cột cờ cao 12,65m thu dần từ dưới lên với hai phần: Phần dưới hình trụ bát giáp, mỗi cạnh 2,20m, phần trên hình tròn đường kính đáy 3,25m. Từ phía Nam có cửa đi vào trong thân cột cờ, có cầu thang soáy ốc 54 bậc, được rọi bằng ánh sáng tự nhiên từ các cửa hình hoa thị trải đều ở mỗi cạnh trụ thân cột để dẫn lên đỉnh.
Cột cờ xây bằng gạch nung già, màu đỏ sẫm có kích thước 0,30 x0,14 x0,07m. Các góc vuông của hai tầng bệ xây bằng một loại gạch chuyên một đầu vát 450, còn các góc 1200 của thân cột trụ bát giác là một loại gạch riêng. Gạch lát nền kích thước 0,28 x 0,28 x 0,07m, màu nâu đen.
Cột cờ Thành Nam gắn liền với nhiều dấu ấn lịch sử quan trọng. Ngày 27/3/1883, tàu chiến của Pháp từ sông Đào bắn phá vào trong thành. Tại cột cờ ở độ cao 11m về phía Nam còn một vết đạn cắm sâu vào 4cm, đường kính 6cm.
Thời kỳ hoạt động bí mật, nhiều cán bộ, đảng viên vẫn lấy cột cờ làm nơi liên lạc và sinh hoạt để bàn kế chỉ đạo phong trào.
Năm 1967, Nam Định bị máy bay giặc Mỹ đánh phá ác liệt. Đỉnh cột cờ là nơi tổ quan sát máy bay do đồng chí La Vĩnh Hào- Tự vệ nhà máy dệt chỉ huy làm nhiệm vụ viễn tiêu. Ngày 11 tháng 6 năm 1972, khu vực cột cờ bị sập do máy bay Mỹ ném bom.
Cột cờ Thành Nam đã được bộ văn hóa thông tin ra quyết định số 313 ngày 28 tháng 4 năm 1962 công nhận là di tích lịch sử- Văn hóa cấp nhà nước.
Cột cờ Thành Nam với gần hai thế kỷ tồn tại đã chứng kiến biết bao sự thay đổi của đất nước và quê hương. Đây là nơi đã gắn bó với nhiều thế hệ tuổi thơ Nam Định và trên hết nó là niềm kiêu hãnh của mỗi người dân Nam Định

(Nguồn Địa chí Nam Định)

Tòa giám mục Bùi Chu

Tòa giám mục Bùi Chu: Xã Xuân Ngọc, huyện Xuân Trường. Theo các tài liệu hiện lưu lại tại Tòa Giám mục Bùi Chu, giáo xứ Bùi Chu được thành lập năm 1730. Cơ sở vật chất của giáo xứ thủa ấy còn đơn sơ.



Hiện nay, nằm giữa tòa chính và khu Nhà chung Tòa giám mục còn một ngôi nhà bốn gian lợp ngói, kiến trúc giống hệt như ngôi chùa của Phật giáo với kiểu chồng rường, khung bạo, con sơn, kẻ bẩy truyền thống, chạm khắc hoa lá cách điệu của nét họa tiết đầu thế kỷ XVIII.
Tòa Giám mục Bùi Chu được xây dựng vào năm 1885, trên diện tích khoảng gần 10 ha, nằm men theo hồ nước nhỏ, ở giữa có hòn non bộ nối liền bờ bằng chiếc cầu bê tông, trước mặt là chính tòa dài 70m, rộng 18m, cao 15m với tháp chuông đăng đối cao 28,7m. Chính tòa xây dựng kiểu chứ đinh, mái được chịu lực bằng hai hàng cột lim, mỗi hàng 10 cột , đường kính cột khoảng 0,8m. Hai hàng cột được đặt trên 20 viên đá tảng trang trí hoa lá cách điệu đẹp mắt. Kế đó sát gần cồng vào Nhà chung là một ngôi nhà bốn gian lợp ngói ta, kiến trúc tương tự như những ngôi chùa của thế kỷ XVIII với mái cong, xà bẩy, con sơn chạm khắc hoa lá. Khu Tiền tế được lát gạch cỡ lớn 40x40cm. Hiện nay, ngôi nhà này là dấu tích đầu tiên của các giáo sĩ đến hành đạo và làm lễ từ khoảng đầu thế kỷ XVIII.
Tiếp đó, qua cổng nhà thờ là khu Nhà chung bao gồm hàng chục ngôi nhà theo nhiều kiểu kiến trúc khác nhau tạo nên một quần thể liên hoàn như khu Nhà nguyện, nơi ở của các giám mục, linh mục, tu sĩ, nơi làm việc…, khu lưu trữ các tài liệu của giáo hội, khu hành lễ và đào tạo tu sĩ. Tiếp đến phía Bắc của Tòa Giám mục là nhà Dục Anh nơi chuyên nuôi trẻ mồ côi, tàn tật và những người già cả neo đơn không nơi nương tựa. Kế phía tây bên phải là khu vực của dòng tu “Mến thánh giá”. Giáp với khuôn viên Tòa Giám mục và chủng viện là công trình phục vụ cho sinh hoạt, là nghĩa trang Công giáo và hệ thống tường, cổng ra vào hết sức quy mô.
Tuy vậy, quy mô của Tòa Giám mục không chỉ bó hẹp trong phạm vi đó mà cùng với bảy nhà thờ khác trong xã nha Trung Lễ, Liên Thủy, Liên Thượng, Hạ Linh…tạo nên một hệ thống hoàn chỉnh phục vụ cho Tòa Giám mục Bùi Chu

(Nguồn Địa chí Nam Định)